ارزيابي برخي شاخص‌هاي انتخاب جهت بهبود عملكرد دانه آفتابگردان تحت شرايط نرمال و تنش خشكي

آفتابگردان از گياهان دانه‌روغني مهم، از تنش خشكي متأثر شده و عملكرد آن كاهش مي‌يابد. انتخاب مستقيم براي بهبود عملكرد، به‌عنوان فرآورده نهايي صفات مختلف، به‌دليل تأثير‌پذيري شديد از شرايط محيطي همواره مؤثر نيست. ساليان درازي است انتخاب غيرمستقيم از طريق صفات ديگر يا انتخاب از طريق شاخص، براي بهبود عملكرد پيشنهاد شده است. در اين آزمايش تعداد 100 ژنوتيپ آفتابگردان دانه‌روغني، در قالب طرح لاتيس ساده 10 × 10 تحت دو شرايط نرمال و تنش خشكي در دو سال متوالي از لحاظ برخي صفات آگرومورفولوژيك ارزيابي شدند. در شرايط تنش خشكي، آبياري بعد از 180 ميلي‌متر تبخير از تشتك تبخير كلاس A در مقايسه با 90 ميلي‌متر در شرايط آبياري معمول انجام گرفت. شاخص‌هاي انتخاب بريم، اسميت- هيزل، رابينسون و پسك-بيكر جهت انتخاب ژنوتيپ‌ها تحت دو شرايط محيطي محاسبه شدند. جهت ارزيابي و مقايسه شاخص‌ها و انتخاب برترين شاخص، معيار بازدهي مورد انتظار براي هر صفت از طريق شاخص، سود ژنتيكي مورد انتظار و سودمندي نسبي شاخص انتخاب محاسبه شد. نتايج نشان داد، پاسخ مستقيم به انتخاب در صفات محتواي روغن دانه، روز تا رسيدگي و طول برگ تحت هر دو شرايط محيطي در مقايسه با پاسخ همبسته مطلوب‌تر است؛ اما در دو صفت قطر طبق و قطر ساقه تحت هر دو شرايط محيطي نسبت به ساير صفات مورد بررسي كمترين كارايي انتخاب مستقيم مشاهده شد. با در نظر گرفتن دو معيار پيشرفت ژنتيكي براي هر صفت از طريق شاخص (G∆) و بهره مورد انتظار براي شاخص (H∆) تحت شرايط نرمال و تنش خشكي، دو شاخص بريم و اسميت- هيزل به‌عنوان شاخص برتر و ژنوتيپ ENSAT-254 به‌عنوان ژنوتيپ برتر معرفي شدند. از ژنوتيپ منتخب بعد از تأييد نهايي در سطح مولكولي با بررسي بيان ژن‌هاي دخيل در تحمل تنش كمبود آب، مي‌توان در توليد ارقام هيبريد به‌عنوان راهكاري براي كشت در شرايط تنش خشكي استفاده نمود.