الگوي پنج ‌ضلعي منابع شناسايي و ترتيب تفضيلي آنها در ساختار شناسايي صدرايي و كارتزيني

معرفت‌ شناسي كه به امكان، چيستي، منابع و قلمرو شناخت ميپردازد، يكي از مهمترين مباني خود را بر شناخت منابع شناسايي انسان بنيان نهاده است. معرفت‌شناسان معاصر از پنج منبع معرفت بعنوان منابع شناخت انسان نام ميبرند: ادراك حسي، عقل، درون‌نگري، گواهي و حافظه. در ميان فيلسوفان جهان غرب و اسلام، دكارت در غرب و ملاصدرا در جهان اسلام، در مورد مسئلۀ شناخت، بويژه منابع آن، نظريه‌پردازي كرده‌اند كه ديدگاهشان به الگوي پنج‌ضلعي‌يي كه معرفت‌شناسان معاصر مطرح ميكنند نزديك و قابل تطبيق است. ملاصدرا و دكارت، آغاز معرفت را با حس و پايان آن را در عقل ميبينند؛ با اين تفاوت كه عقل در حكمت متعاليه اگرچه اتمّ مراتب ادراك است، اما هنوز به پايان راه نرسيده و اين درون‌نگري مبتني بر شهود است كه پايان‌بخش معرفت حقيقي است. در مكتب شناختي ملاصدرا و دكارت، ادراك حسي، عقل و درون‌نگري، توليدكنندۀ معرفت، گواهي انتقال‌دهنده، منبع اجتماعي و عام معرفت، و حافظه، نگهدارنده و مخزن معرفت قلمداد ميشود.