دفاع صدرالمتألهين از دو چالش تناقض ‌باورانه در حركت جوهري

هرچند اصل مسئلۀ حركت نيز چالشهاي متعددي را در تاريخ فلسفه رقم زده، اما حركت جوهري بعنوان نقطۀ عطف حكمت متعاليه، آبستن مناقشات مضاعفي است كه قابل پيگيري در مانيفست تناقض‌باوري است. يكي از اين چالشها از دست رفتن اينهمانيِ موضوع در بستر حركت و بتبع آن، تحقق حالتهاي مرزي و بوجود آمدن معمايي‌ است كه در ادبيات فلسفي به دشواره ابهام شهرت يافته است. اين مناقشات، خود زايندۀ پارادوكسهايي هستند كه تناقض‌باوران معاصر، آنها را شواهدي بر وجود تناقض در جهان خارج ميدانند. نمود اين چالشها و ارتباط آنها با حركت جوهري، مسئلۀ نوشتار حاضر است. از آنجا كه تغيير و تبدلِ صور نوعي در بستر حركت جوهري نه دفعي بلكه از نوع تدريجي و اتصالي است، فقدان مرز در مراحل مختلف حركت، زمينه‌ساز صدق دو ماهيت مختلف در آنِ واحد، بر موضوع واحد ميگردد كه اين خود، مستلزم تناقض است. اين پژوهش با روش توصيفي و تحليل انتقادي نشان ميدهد كه صدرالمتألهين به هر دو چالش پاسخ‌ داده است. او چالش اينهماني را با ايدۀ «ماده مع صوره مّا» پاسخ داده و چالش ابهام را به قصور ادراك ما از تطابق ماهيت با همۀ انحاء هستي، ارجاع داده است.