نقش رنگ‌ واژه‌ها در ساخت جاي نام‌ هاي ايران

نام ‌هاي جغرافيايي از بخش‌ هاي قديمي هر زبان هستند. جاي‌نام‌ شناسي علم بررسي نام مكان‌هاي جغرافيايي است و هدفش بررسي نام‌هاي جغرافيايي به قصد دست‌يابي به ريشه، معنا و ساختار آن‌ها است. در نام‌هاي جغرافيايي ايران رنگ‌واژه‌هايي هم‌چون سفيد (آق)، سرخ، سبز، كبود، زرد (زرين)، سياه (قره) و مانند آن پربسامد هستند. چگونه ممكن است درخت سياه باشد و چشمه زرد و خاك ‌سفيد؟ پرسش اين تحقيق آن است كه رنگ‌واژه‌ها در ساخت ‌جاي‌نام‌‌هاي ايران چه نقشي دارند؟ پيكرۀ نام‌هايي كه در اين تحقيق بررسي شده‌اند، اغلب از در‌گاه ملي آمار ايران و در مواردي اندك از منابع ديگر به دست آمده‌‌اند. نتيجۀ بررسي نشان مي‌دهد كه يكي از ويژگي‌هاي پرتكرار در ساخت جاي‌نام‌‌ها استفاده از رنگ‌واژه‌ها است. رنگ خاك، يا بستر زمين، رنگ گياهان و گل‌ها و نيز جلوه‌هاي مختلف آن‌ها از دور (همانند رنگ تيره يا سبز دريا از دور) رنگ فلزات و كاني‌ها و مواردي از اين قبيل باعث شده كه مردم هر جامعه‌اي براي بار اول از ويژگي ظاهري هر مكان براي اشاره به آن استفاده كنند. روش به كار رفته در اين تحقيق قياسي است؛ به اين صورت كه جاي‌نام‌ استان‌هاي مختلف با زبان‌ها و گويش‌هاي مختلف، باهم مقايسه مي‌شوند.