امكان ‌سنجي مسئوليت كيفري سلاح ‌هاي جنگي مبتني‌ بر هوش ‌مصنوعي و مسئلۀ بي ‌كيفرماني در دادگاه كيفري بين ‌المللي

يكي از چالش‌ برانگيزترين حوزه‌هاي نوظهور، بحث واگذاري اختيار كشتن انسان با هوش مصنوعي در شرايط جنگي است كه به مباحث حقوقي متعددي مي‌انجامد. اين نخستين ‌بار است كه دانش حقوق با پديده‌اي مواجه مي‌شود كه هرچند ساختۀ دست بشر است، اما برعكس تمامي پيشرفت‌هاي علمي ـ صنعتي تحقق‌يافته در طول تاريخ، در تفكر و تصميم‌گيري مستقل از بشر است و ممكن است پس از طي مراحلي حتي سازنده و خالق سيستم نيز قادر به درك چگونگي عملكرد يا مهار آن نباشد؛ ازاين‌رو، نوشتۀ حاضر، به اين بحث مي‌پردازد كه در شرايطي كه اسلحۀ هوش مصنوعي منجر به قتل غيرنظاميان و جنايت جنگي شده،‌ ديوان كيفري بين‌المللي براي اعمال مسئوليت كيفري مستقيم و همچنين دكترين مسئوليت فرمانده با چه مسائلي مواجه است و براي تفوق بر اين مشكلات، چه اقداماتي بايد انجام شود. پژوهش حاضر، به‌ روش اسنادي و با رويكردي توصيفي ـ تحليلي پيش رفته و به اين نتيجه رسيده است كه با توجه به ظهور مفهومي به نام شكاف در مسئوليت، كه ناشي از ذات منحصربه‌فرد هوش مصنوعي است، مقررات فعلي اساسنامه درخصوص آن نارسايي دارد و جامعۀ بين‌المللي بايد براي تطبيق با شرايط جديد، سازندگان را ملزم به ارائۀ شفافيت حداكثري كند؛ همچنين توليد برخي از انواع هوش مصنوعي را ممنوع كند؛ و درنهايت دربارۀ كشتار احتمالي ناشي از به‌كارگيري سلاح هوش‌ مصنوعي با قابليت خودبهبودي پس از توليد، اساسنامۀ ديوان را اصلاح كند و صراحتاً و انحصاراً قواعد مسئوليت كيفري را طوري مشخص كند كه وجود سلاح هوش مصنوعي منجر به بي ‌كيفرماني نشود.