تصوير و تحول: در آثار نخستين نوگرايان ايراني

هدف اين نوشتار تحليل برخي از آثار نويسندگان نوگرا – از جمله آخوندزاده – بر اساس يك رويكرد تصويرشناختي است. پرسش اينجاست كه چگونه و با چه سبك نوشتاري، نوگرايان ايراني تمايز فرهنگي، اجتماعي و تاريخي ايران و غرب را به تصوير كشيده‌اند و موجب سوق دادن خواننده ايراني به پذيرش غيريت و دگرگشتگي فرهنگي شده اند. به نظر مي‌رسد كه آخوندزاده و برخي از پيروان سبك نوشتاري او، شيفتگي خود به فرهنگ غرب را با درهم‌آميختن ادبيات و نقد اجتماعي به خواننده منتقل كرده‌اند و در اين راستا ‌گونه‌هاي جديد ادبي را بكار گرفته‌اند كه به خوبي با اهداف اجتماعي‌شان سازگار افتاده، به گونه‌اي كه جامعه نقد بيشتر از آنكه جذب نوآوري‌ها و جنبه‌هاي ادبي آثار آنان شود، به محتوي و گفتمان آنان پرداخته‌ است. در اين مقاله، تلاش داريم تا با تكيه بر نظريات صاحب‌نظران در حوزه ادبيات تطبيقي و با الهام گرفتن از ديدگاههاي متخصصين تصويرشناسي، سبك و ساختار موجود در كتاب مكتوبات آخوندزاده، و كتابچه سياحي گويد، را مورد مطالعه و تحليل قرار ‌دهيم. بر اين باوريم كه تبيين كاركرد نقد و تصوير در آثار نخستين روشنفكران ايراني پايان قرن نوزدهم ميلادي و توضيح دلايل موفقيت آنها در انتقال تاثيرگذار پيام خود، عليرغم ضعف آَشكار گفتمان انتقادي و ايدولوژيك‌شان، مي‌تواند نتيجه مطلوب اين پژوهش باشد.