تعالي تفكر سينوي: گذار ابن‏ سينا از مادّيت به تجرد قوۀ خيال و ادراكات خيالي

يكي از مباحث مهم در حوزه نفس‌ شناسي ابن ‌سينا مجرد يا مادي بودن قوه خيال است. نظر غالب در عبارات شيخ‌ الرئيس مادي بودن آنست. از طرف ديگر، در برخي مواضع، عباراتي دارد كه حاكي از ترديد وي در ماديت خيال است و يا اين كه اين عبارات مستلزم تجرد خيال است. از اينرو مي‌توان موضع شيخ در اين بحث را به سه موضع تقسيم نمود: مواضعي كه بر ماديت قوه خيال باور دارد، مانند كتاب النفس من كتاب الشفا كه در آن شيخ بر ماديت قوه خيال تصريح و اقامه دليل مي كند.؛ مواضعي همچون كتاب المباحثات كه شيخ با شك و ترديد مساله ماديت خيال و ادراكات خيالي را مطرح مي‌كند؛ اما اين مساله رويكرد نهايي وي نيست.؛ سوم، مواضعي همچون نمط پاياني كتاب الاشارات و التنبيهات كه در آن ابن سينا به تجرد خيال و ادراكات خيالي اذعان مي‌كند. در اين مقاله با مبناي تعالي در تفكر سينوي ضمن بيان و توضيح سه رويكرد فوق در آثا ابن سينا به تقويت موضع اقبال وي به تجرد خيال پرداخته شده است و با توجه به گذار ابن سينا از مشاء به متعاليه، نظر نهايي وي تجرد قوه خيال خواهد بود هرچند به دلايلي كه ذكر خواهد شد مجال تبيين آنرا نيافته است ولي مي‌تواند الهام بخش فيلسوفي مانند ملاصدرا در تبيين تجرد قوه خيال باشد.