نقش عقل فعال در شايستگي نبي براي رياست و رهبري جامعۀ سياسي از ديدگاه ابن ‏‌سينا

مبحث ضرورت وجود نبي در رهبري مدينه و نسبت نبوت با سياست در فلسفۀ اسلامي از ديرباز، مورد توجه فراوان بوده است. ابن‌‌ سينا نيز دراين ‌باره اتصال نبي به عقل فعال به ‌عنوان موجودي مجرد و مستقل از نفس، و برقراري رابطه ميان نبي با سياست در تئوريزه‌كردن زعامت و رهبري اتباع مدينه را مطرح كرده است؛ ازاين‌رو، تبيين چگونگي اتصال نبي به عقل فعال، و پيوند نبوت و سياست براساس منابع ديني و حكمت سينوي از دستاوردهاي بوعلي در فلسفۀ سياسي است؛ بدين ترتيب، در پژوهش حاضر، درصدد پاسخ‌گويي به اين پرسش بوده‌ايم كه شيخ‌الرئيس بر چه اساس، بر رابطۀ نبوت و سياست صحه گذاشته و طبق كدام مبناي نظري، نبي را شايستۀ زعامت و رهبري مدينه دانسته است. در اين تحقيق، با استفاده از روش توصيفي- تحليليِ موردي، بر يك مورد واحد و مشخص در آراي سياسي ابن‌سينا متمركز شده و با بهره‌گيري از رويكرد تفسيري- تفهمي ازنوع هرمنوتيك روش‌شناسانۀ ويلهلم ديلتاي نتيجه گرفته‌ايم شرط اتصال نبي به عقل فعال به‌عنوان حلقۀ واسط عالم محسوس با عالم معقول، راهبريِ سياسي و ديني وي درخصوص اتباع مدينه را نيز توجيه مي‌كند و بدين صورت، نبي به‌واسطۀ داشتن سه ويژگي قوۀ عقليۀ قوي، قوۀ متخيله و قوۀ متصرفه به‌مثابۀ منشأ صدور اعجاز، لازمۀ رهبري مدينه به‌سوي سعادت دنيوي و رستگاري اخروي به‌شمار مي‌آيد. رياست فاضلۀ نبي با اتصال قوۀ متخيله و نفس ناطقۀ نبي، يعني اتصال عقل مستفاد به عقل فعال و همچنين تجلي پديدۀ وحي، به حد اعلاي سعادت مي‌رسد و ديگران را نيز به‌سمت اين سعادت هدايت مي‌كند. بوعلي قوۀ عقليۀ نبي را مستعد دريافت پرتو نوراني عقل فعال دانسته است كه به مرتبۀ عقل قدسي دست مي‌يابد؛ ازاين‌رو، اين اتصال موجب مي‌شود مردم فقدان آن را در خود ببينند و از قوانين شريعتِ ابلاغ‌شده ازجانب نبي پيروي كنند؛ بنابراين، حصول اتباع به سعادت حقيقي، لزوم رهبري نبي را به‌دليل اتصال به عقل فعال و دريافت وحي ازمنظر ابن‌‌ سينا اثبات مي‌كند.