بازسازي و تحليل انتقادي برهان عامّ ابن ‌سينا در اثبات وجود نفس

مسئله اصلي اين پژوهش سنجش قوت برهان ابن ‌سينا در اثبات وجود نفس در جانداران و هدف از آن بازسازي اين برهان و نشان دادن ناكارآمدي آن در اثبات نفس گياهي است. بوعلي در ابتداي نفس شفا برهاني عامّ را براي اثبات نفوس در تمامي جانداران اقامه مي‌كند. اين برهان، همان برهان اثبات صورت نوعيّه در همه اجسام است كه به اثبات نفس به‌ مثابه صورت نوعي اجسام جاندار تخصيص خورده‌است. ازنظر ابن‌ سينا، ازآنجا كه مبدأ ويژگي‌هاي پنج‌گانه، يعني حس، حركت ارادي، تغذيه، رشد و توليدِمثل، صورت جسمي اشياء نيست؛ پس به‌‌ ناچار در برخي از اجسام مبدئي به نام نفس وجود دارد كه صورت نوعيه‌ يا همچون صورت نوعيّه آن‌هاست و مبدأ ويژگي‌هاي پنج ‌گانه به شمار مي‌رود‌. اين برهان كه از سنخ استنتاج از طريق بهترين تبيين ‌است، به‌دليل بررسي‌نكردن تمامي شقوق و رد آن‌ها تامّ نيست. نگارندگان ابتدا اين برهان را براساس تقرير خواجه نصير طوسي و صدرالمتألهين بازسازي مي‌كنند و پس از نشان‌دادن ناتماميّت اين دو تقرير، براي دفاع از اين برهان، بازسازي مختار خود را براساس بررسي تمامي شقوق محتمل بيان مي‌كنند. باوجوداين، اين برهان براساس ابتناء به برخي از مباني فيزيكي باطل‌شده در ردّ مزاج به‌عنوان مبدأ حركت، توانايي اثبات نفس گياهي را ندارد.