قاعده وجود (قاعده فرعيت/استلزام) و نتيجه‌شدن منطقي درباب ديدگاه ابن‌سينا

قاعده فرعيت/استلزام در سنت فلسفه اسلامي دست‌كم به دو شكل فهم شده است: ثبوت ب براي الف فرع/مستلزم ثبوت الف است؛ صدق حكم ايجابي الف ب است، صدق حكم الف موجود است را نتيجه مي‌دهد. ابن‌سينا اين قاعده را در شكل دوم آن و در مباحث منطق (كتاب العباره) بحث كرده است. اين شكل دوم را قاعده وجود مي‌نامم. دلايلي اقامه خواهم كرد كه قاعده وجود ازنظر ابن‌سينا يك استنتاج منطقي نيست، بلكه يك استلزام متافيزيكي است. براي اين منظور تعريفي از نتيجه‌شدن منطقي از نگاه ابن‌سينا در چهارچوب امروزين منطق تنظيم مي‌كنم و نشان مي‌دهم طبق اين تعريف، قاعده وجود يك استنتاج منطقي نيست. پس‌ازآن، نشان مي‌دهم كه اگر تفسير من از ابن‌سينا صحيح باشد، آنگاه صورت‌بندي‌هاي طيف وسيعي از معاصران از گزاره‌هاي محصوره نزد ابن‌سينا نادرست هستند. نيز نشان مي‌دهم كه اين تفسير از ابن‌سينا چگونه مي‌تواند قواعد مرسومي را كه او در منطق به‌روشني پذيرفته است (به‌خصوص قاعده عكس نقيض موافق) معتبر تلقي كند. تنها معضل قاعده عكس نقيض موافق است. با استناد به برخي متن‌هاي ابن‌سينا استدلال مي‌كنم كه او قائل به عدم يكنواختي تحليل گزاره‌هاست. براين‌اساس، قاعده عكس نقيض موافق نيز بدون اشكال پذيرفته خواهد شد.