بررسي ويژگي‌هاي شرح فصوص الحكم محبّ‌اللّه اللّه‌آبادي و جايگاه آن در ميان ديگر شروح (مقايسه با شرح قيصري و بر اساس نسخه خطي)

محبّ‌اللّه اللّه‌آبادي از بزرگان سلسلۀ چشتيه در هندوستان و از مدافعان سرسخت ابن‌عربي و انديشه وحدت وجود است. اين مقاله ويژگي‌هاي شرح فارسي اللّه‌آبادي (نسخه خطي) را بررسي مي‌كند. مقاله مي‌كوشد با تقسيم ويژگي‌ها به دو دستۀ صوري (روشي) و محتوايي با تمركز بر محتوا كيفيت و جايگاه شرح اللّه‌آبادي را در ميان شروح مختلف فصوص نشان دهد. تمركز اصلي مقاله بر خرده‌گيري‌هاي ملايم اللّه‌آبادي بر ابن‌عربي و نيز انتقادات او بر قيصري و شارحان ديگر خواهد بود. نتيجه آنكه به‌رغم دقت‌ورزي‌هاي اللّه‌آبادي، كه نشان از شخصيت مستقل و نيز تسلط او بر متن دارد، بجز چند مورد اختلافِ عمدتاً استحساني در تفسير آيات قرآني، عمدۀ خرده‌گيري‌هاي معدود او نسبت به ابن‌عربي در حوزۀ لفظي و عبارت‌پردازي قرار مي‌گيرد. اشكالات او به قيصري نيز منحصر در تفسير لفظيِ متن فصوص است و هيچگاه از چارچوب انديشه‌ورزي حاكم بر عرفان نظري ـ كه آثار قيصري از جَلَوات مهم آن محسوب مي‌شود ـ خارج نمي‌شود. با اين‌همه، در ميان معدود شروح فارسيِ فصوص، شرح اللّه‌آبادي مستقل‌ترين شرح فصوص نسبت به شرح قيصري است و در مجموع، مي‌توان «ارزش افزودۀ» شرح اللّه‌آبادي را در ترجمۀ تفسيري دقيق او از فصوص به فارسي دانست كه البته از فارسي معاصر دور است.