تطبيق و ارزيابي تقرير برهان نظم از ديدگاه ريچارد سوئين برن و جوادي آملي

برهان نظم ساده‌ترين و ابتدايي‌ترين برهان براي اثبات وجود خدا است. سادگي برهان براي مخاطب عام جذاب و اقناع‌كننده است. تقرير مبتني بر تمثيل ساده‌ترين تقرير بود. با پيشرفت علوم تجربي و تجربه‌گرايي برهان نظم مورد انتقادات جدي قرار گرفت. نقد‌هاي هيوم به‌صورت رسمي زنگ‌خطر براي ناكارآمدي اين برهان به‌صدا درآورد. از اين رو تقريرهاي سنتي از برهان نظم به‌شدت متزلزل شدند. نظريه فرگشت كفه ترازو را به نفع منتقدان برهان نظم سنگين مي‌كرد. در اين ميان الهيداناني در سنت فلسفه غربي به‌فكر اصلاح و بازسازي مجدد اين برهان برخاسته‌اند. ريچارد سوئين‌برن از جمله اين الهيدان‌ها بوده است. وي با توسل تمايز ميان دو نوع نظم، اصل تبيين و اصل سادگي تقرير استقرائي متناسب با گفتمان‌هاي علمي معاصر ارائه نموده است و به برهان نظم جان دوباره بخشيد. در جهان اسلام جوادي آملي تقرير سنتي مبتني بر قياس را بازسازي نموده است. تقرير جوادي آملي علي‌رغم پايبندي به روش سنتي استدلال، يعني استدلال قياسي در تبيين مقدمات سعي شده است معضل استقراء در مشاهده نظم را از طريق علم حضوري مرتفع شود. نظم تكويني كه برخاسته از عينيت و وجود خارجي است تنها براساس اصل عليت توجيه‌پذير است و هر گونه صدفه و احتمال و تصادف كور منتفي مي‌شود. توضيح ايشان در تشريح مقدمات همسو با گفتمان‌هاي علمي معاصر است. از اين منظر قابليت تطبيق با تقرير سوئين‌برن را دارد. پژوهش حاضر بيان دو تقرير و ارزيابي هر كدام از اين تقريرها در مواجهه با چالش‌هاي برهان نظم است.