بررسي و تحليل ديدگاه آيت الله جوادي آملي درباره «بيان تمثيلي» و رابطه آن با «گونه‌هاي مختلف قياس»

آيت الله جوادي آملي در تفسير برخي آيات قرآن كه در آن‎ها از مصداقي خاص ياد شده، بيان آيه را در خصوص آن مصداق، «تمثيلي» دانسته؛ نه «تعييني و تحديدي» و درنتيجه حكم يادشده در آيه را به موارد مشابه تسري مي‎دهد. اين‎گونه تفسير (تلقي تمثيلي از برخي بيان‎هاي قرآن)، ضمن تأكيد بر معرفت‎بخش و واقع‎نما بودن بيان‎هاي قرآن، موجب تحول در نگاه مفسر به دامنه دلالت‎هاي قرآن و به تبع، سبب تبيين‎هاي قرآنيِ گسترده‎تري درباره مسايل فردي و اجتماعي خواهد شد و از آنجا كه ديدگاه «بيان تمثيلي» موهم همساني با «گونه‎هاي مختلف قياس» است، اين مقاله پس از تحليل اين ديدگاه، رابطه آن را با مفاهيم يادشده بررسي مي‎كند و به اين نتيجه دست مي‎يابد كه نسبت «بيان تمثيلي» با «گونه‎هاي مختلف قياس» بدين شرح است: 1. از قبيل قياس منصوص العله نيست، زيرا در بيان تمثيلي تصريح به علت وجود ندارد. 2. با قياس مستنبَط العله با استنباط قطعي، يعني همان قياس همراه با القاء خصوصيت و تنقيح مناط قطعي تفاوتي ندارد. 3. با قياس ظني (قياس مستنبَط العله با استنباط ظني و قياس همراه با القاء خصوصيت و تنقيح مناط ظني) نسبتي ندارد.