روند بروز و مرگ و مير بيماري ايسكميك قلبي در استان‌هاي ايران از سال 1990 تا 2019

سابقه و هدف: بيماري ايسكميك قلبي(IHD) يك مشكل عمده بهداشت عمومي مي‌باشد و در سال 2019 علت اول سال‌هاي از دست ‌رفته عمر به‌دليل مرگ زودرس را داشته است. دانستن ميزان بروز و مرگ‌ومير آن مي‌تواند در طراحي و اجراي مداخلات پيشگيرانه در مناطق مختلف كشور كمك‌‌كننده باشد. در پژوهش حاضر الگوي بروز، و مرگ‌ومير IHD طي سال‌هاي 2019-1990 در استان‌هاي ايران بررسي شد.مواد و روش‌ها: در اين مطالعه اكولوژي (با كد اخلاق IR.ZUMS.REC.1402.216)، ميزان بروز، و مرگ‌ومير استاندارد شده سني (در هر 100000 نفر) بيماري ايسكميك قلبي براي 31 استان ايران از پايگاه جهاني بار بيماري‌ها (GBD) در سال‌هاي 1990، 1995، 2000، 2005، 2010، 2015 و 2019 استخراج شد. همچنين ميزان بروز، و مرگ‌ومير در گروه‌هاي سني كم‌تر از 44، 54- 45، 64-55، 65-74، 75-84 و بالاي 85 سال در سال‌هاي مورد مطالعه نيز مورد بررسي قرار گرفت. در زنان و مردان، در گروه‌هاي سني مختلف و در كل، نسبت مرگ‌ومير به بروز (MIR) نيز محاسبه شد. به منظور شناسايي استان‌هاي با روندهاي مشابه در ميزان بروز، مرگ و مير و MIR در سال‌هاي مورد مطالعه از تحليل خوشه‌بندي مبتني بر مدل استفاده شد. در روش خوشه‌بندي از آميخته متناهي از توزيع‌هاي تي چند متغيره استفاده شد. جهت تعيين تعداد خوشه‌ها (تعداد روندهاي متفاوت) معيار اطلاع بيزي (BIC) به‌كار رفت. جهت تعيين تعداد خوشه‌ها، خوشه‌هاي متفاوت در نظرگرفته شد و BIC محاسبه شد. تعداد خوشه‌اي كه داراي كم‌ترين مقدار BIC بود به‌عنوان تعداد خوشه نهايي در هر شاخص در نظر گرفته شد. تحليل‌ها در نرم‌افزار R 4.2.0 انجام شد.يافته‌ها: طي سال‌هاي 1990 تا 2019، ميزان بروز IHD در زنان 6 درصد و مردان 4 درصد، ميزان مرگ‌ومير IHD در زنان 35 درصد و مردان 40 درصد و MIR در زنان 69 درصد و مردان 62 درصد كاهش داشته است. از سال 1990 تا 2019 در استان خراسان رضوي 13 درصد كاهش بروز كل و در استان اردبيل فقط 1 درصد كاهش بروز كل بيماري مشاهده گرديد. كم‌ترين ميزان بروز بيماري ايسكمي قلبي در سال 2019 در استان تهران بوده است. همچنين در هر دو جنس، استان تهران كم‌ترين ميزان مرگ‌ومير و MIR را داشته است. استان خراسان شمالي در كل بالاترين ميزان بروز و استان گلستان بالا ترين ميزان مرگ‌ومير و MIR بيماري را در سال 2019 دارا مي‌باشد. براساس نتايج تحليل خوشه‌‌بندي، ميزان بروز داراي 3، مرگ‌ومير داراي 2 و MIR داراي 2 روند(خوشه) در31 استان بودند. ميزان بروز در اردبيل، گلستان، خراسان جنوبي، قزوين، قم، سيستان و بلوچستان، تهران و يزد، ميزان مرگ و مير در اردبيل، بوشهر، چهارمحال و بختياري، هرمزگان، ايلام، كردستان، لرستان، قزوين و سمنان و MIR در آذربايجان شرقي و غربي، بوشهر، چهارمحال و بختياري، فارس، گيلان، گلستان، هرمزگان، ايلام، اصفهان، كرمان، كرمانشاه، خراسان رضوي، خوزستان، كردستان، لرستان، مركزي، مازندران، سمنان و يزد روند مشابه هم و بالاتر از ساير استان‌ها داشته است. استنتاج:  ميزان بروز و مرگ‌ومير و MIR طي 30 سال مطالعه در ايران كاهش داشته است كه اين كاهش در بروز به ميزان قابل توجهي كم‌تر از دو شاخص ديگر است. اين امر لزوم توجه برنامه‌ ريزان نظام سلامت و تمركز آن‌ها به برنامه‌هاي پيشگيرانه سطح اول را نشان مي‌دهد. هم‌چنين تفاوت مشاهده‌ شده در بروز و مرگ‌ومير بر حسب استان‌هاي مختلف، برنامه‌ريزي بر حسب مناطق مختلف را متذكر مي‌شود.