ارتباط بين خودكارامدي رانندگي با ابعاد خستگي در رانندگان سالمند

سابقه و هدف: رانندگي، يكي از مهم‌ترين مهارت‌هايي است كه مي‌تواند بر كيفيت زندگي سالمندان تأثيرگذار باشد. سالمندان ممكن است نسبت به ساير گروه‌هاي سني بيش تر به رانندگي وابسته‌ باشند. زيرا اين توانايي براي دسترسي به خدمات بهداشتي و درماني، كار و فعاليت‌هاي اجتماعي ضروري است و در حفظ استقلال و خود مختاري سالمندان نقش مهمي ايفا مي‌كند. افزايش سن تغييرات قابل توجهي در توانايي‌هاي فيزيكي، شناختي، ادراكي و حسي ايجاد مي‌كند كه همه اين عوامل در رانندگي، كه نيازمند دقت و توجه بالا دارد، اهميت دارند. حركت و فعاليت يكي از اركان اصلي سلامتي در دوران سالمندي است و رانندگي نقش كليدي در تحرك افراد سالمند در جامعه دارد. با افزايش جمعيت سالمندان، تعداد رانندگان سالمند نيز به موازات آن بيش‌تر شده است. خودكارآمدي در رانندگي از مهارت‌هاي مهم در اين زمينه است كه شناخت عوامل موثر بر آن اهميت دارد. اين مطالعه با هدف بررسي ارتباط بين خستگي و خودكارآمدي و رانندگي ميان رانندگان سالمند، در شهرستان قائم‌شهر انجام پذيرفت.مواد و روش‌ها: اين تحقيق به صورت مطالعه مقطعي و توصيفي- تحليلي، در بين رانندگان مرد 60 سال و بالاتر عضو اتحاديه تاكسيراني قائم شهر، ساكن شهر قائم‌شهر انجام شد. در اين پژوهش 310 نفر از واجدين شرايط ورود به مطالعه به روش نمونه‌گيري در دسترس انتخاب و مورد بررسي قرار گرفتند. براي جمع‌آوري داده‌ها، از فرم اطلاعات جمعيت‌شناسي، ابزارهاي چند بعدي خستگي اسميتس و خود كارآمدي رانندگي آدلايد استفاده شد. تحليل داده‌ها با استفاده از آمار توصيفي و آزمون همبستگي و رگرسيون خطي چندگانه انجام شد.يافته‌ها: ميانگين سني شركت‌كنندگان 3/28 ± 64/96 سال بود و دامنه سني آن‌ها بين 60 تا 75 سال قرار داشت. بيش‌ترين سطح تحصيلي شركت‌كنندگان زير ديپلم بود (42 درصد). اكثريت آن‌ها بين 30 تا 50 سال سابقه رانندگي داشتند. ميانگين خودكارآمدي رانندگي در بين رانندگان سالمند قائم‌شهر 15/74±101/87 بود. نتايج آزمون همبستگي پيرسون نشان داد دو متغير سن و تعداد سال‌هاي سابقه گواهينامه داراي ارتباط معنادار و معكوس با نمره خودكارآمدي رانندگي مي‌باشند. به عبارت ديگر با افزايش سن و تعداد سال‌هاي سابقه گواهينامه، نمره خودكارآمدي رانندگي به‌طور معني‌داري كاهش مي‌يابد. ارتباط بين نمرات پرسشنامه‌هاي خستگي و خودكارآمدي رانندگي معنادار و معكوس بود(0/001 P)، به‌طوري‌كه با افزايش نمره خستگي، نمره خودكارآمدي در سالمندان كاهش مي‌يابد. براساس نتايج رگرسيون خطي چندگانه، متغيرهاي تحصيلات، وضعيت اقتصادي- اجتماعي بيماري مزمن، نمرات خودكارآمدي داراي ارتباط معنادار با نمره خستگي بودند. هم‌چنين براساس نتايج اين مدل، به ازاي هر واحد افزايش در نمره خودكارآمدي، نمره خستگي 0/18 كاهش مي يابد. براساس نتايج رگرسيوني متغيرهاي درآمد ماهانه، نوع وسيله نقليه و نمره خستگي با نمره خودكارآمدي رانندگي ارتباط معناداري داشتند(39/5=R^2).استنتاج: پژوهشگران پيشنهاد مي‌كنندكه باتوجه به نتايج اين تحقيق، استفاده از رويكرد توانبخشي در رانندگي و مداخلاتي كه مي‌تواند حمايت رواني در كاهش خستگي در رانندگان سالمند تضمين كند، ضروري مي‌باشد. نتايج اين مطالعه مي‌تواند به سياستگذاران در حوزه سالمندي كمك كند كه با در نظر گرفتن عوامل تاثيرگذار در كاهش خودكارآمدي رانندگي در رانندگان سالمند، برنامه‌هاي توانبخشي جهت بهبود ميزان خودكارآمدي رانندگي را در سالمندان طراحي‌ كنند و با همكاري سازمان بهزيستي و شهرداري اين برنامه‌ها را در جمعيت سالمندان اجرا كنند