ارائه الگو در واكاوي محيط رابط پايگاه‌هاي اطلاعاتي در حمايت از رفتار اطلاع ‌جويي كاربران

سابقه و هدف: محيط‌هاي رابط كاربر پايگاه‌هاي اطلاعاتي بايد به گونه‌اي طراحي شوند كه علاوه بر تسهيل رفتار اطلاع‌يابي كاربران، بتوانند راهبردهاي مناسبي را جهت رفع مشكل آنان در كم‌ترين زمان ممكن در اختيار قرار دهند. رابط كاربر باعـث مـي‌شـود تـا كاربران از پايگاه اطلاعاتي شناخت درستي پيدا نمايند و به نحـوي شايسته از آن بهره ببرند. هر چه طراحي محيط رابط كاربر به الگوهاي ذهني و رفتار اطلاع‌يابي كاربران نزديك‌تر باشد، اثربخش تر و سودمندتر است و تلاش‌هاي كاربر را كم‌تر خواهد نمود. علي‌رغم توسعه فناوري اطلاعات پزشكي در زمينه طراحي محيط رابط كاربر، اكثر سيستم‌هاي اطلاعات پزشكي عمدتاً به دليل عدم آگاهي از نيازهاي اطلاعاتي و رفتار اطلاعاتي كاربران و عدم درك ماهيت آن، نتوانسته‌اند انتظارات كاربران را برآورده نمايند. اين مطالعه با هدف ارائه يك مدل جديد براي بازيابي موثر اطلاعات و افزايش مطلوبيت در طراحي محيط‌هاي رابط كاربر پايگاه‌هاي اطلاعاتي، انجام پذيرفت. مواد و روش‌ها: اين مطالعه از نوع تركيبي و با رويكرد كمي و كيفي انجام شده است؛ ﻛﻪ ﺑﺎ ﻃﺮح ﺷﻴﻮهﻫﺎي ﺗﺮﻛﻴﺒﻲ اﻛﺘﺸﺎﻓﻲ اﻧﺠﺎم گرديد. جامعه پژوهش در بخش كيفي شامل خبرگان و متخصصان و در بخش كمي دانشجويان دكتراي تخصصي و پژوهش محور رشته‌هاي علوم پايه دانشگاه علوم پزشكي مازندران بوده است. در بخش كيفي تعداد 12 نفر با روش نمونه‌گيري هدفمند وارد مطالعه شدند و با اين تعداد مصاحبه اشباع اطلاعاتي به وجود آمده است. در بخش كمي از نمونه‌گيري تصادفي طبقه‌اي استفاده شده است و تعداد 100 نفر به عنوان حجم نمونه انتخاب و وارد مطالعه شدند. اطلاعات مورد نياز از طريق تحليل محتوا و با استفاده از پرسشنامه‌هاي محقق ساخته جمع‌آوري و از طريق نرم‌افزار SPSS نسخه 22 و آمار استنباطي (كالموگروف اسميرنف، ويلكاكسون و من ويتني و تحليل ساختاري) مورد تجزيه و تحليل قرارگرفت.يافته‌ها: بر اساس تحليل IPMA، يافته‌هاي پژوهش نشان داد، كه از بين متغيرهايي كه رفتار مطلوب اطلاع‌يابي را از نظر اهميت تبيين مي‌كنند، بيش‌ترين رتبه در رفتارهاي اطلاع يابي مطلوب مربوط به بعد موقعيت كاربران با تاكيد بر توانش (با ضريب اهميت 0/437) و كم‌ترين آن مربوط به مولفه سهولت دسترسي (با ضريب اهميت 0/048) و از نظر عملكرد بيش‌ترين رتبه مربوط به بعد طراحي رابط كاربر با تاكيد بر متغير كارايي پايگاه (با ضريب عملكردي 57/191) و كم‌ترين مربوط به مولفه سهولت (با ضريب عملكرد 40/793) بوده است. هم‌چنين مدل پيشنهادي توانست روايي و پايايي لازم را كسب نمايد.استنتاج: مدل ارائه شده به كاربران محيط‌هاي رابط كاربر پايگاه‌هاي اطلاعاتي كمك مي نمايد تا بتوانند هر چه بيش‌تر از عناصر اساسي براي بهره‌گيري و تسريع كارها و صرفه‌جويي در وقت بهره گيرند. هم‌چنين مدل پيشنهادي مي‌تواند ايده‌هاي لازم را به طراحان محيط‌هاي پايگاه‌هاي اطلاعاتي ارائه نمايد تا بتوانند جهت تسهيل و فهم هرچه آسان‌تر و بيش‌تر كاربران قابليت‌هاي مناسب را جهت تعامل بهتر با پايگاه‌ها پياده‌سازي نمايند. با توجه به اين كه مدل پيشنهادي روايي و پايايي لازم را كسب كرده مي‌توان ادعا نمود كه اين مدل نه تنها قادر به پاسخگويي به مسائل مطرح شده در زمينه جستجو و بازيابي اطلاعات خواهد بود، بلكه مي‌تواند در تحقيقات آتي به عنوان مبنايي براي طراحي و پياده‌سازي محيط‌هاي رابط كاربري مورد استفاده، نقد و تكامل قرار گيرد.