ارزيابي فعاليت آنتي اكسيداني و آنتي هيپوكسي گياه Convolvulus fruticosus در موش سوري

سابقه و هدف: جنس Convolvulus (خانواده Convolvulaceae) يكي از جنس‌هاي مهم دارويي است‌كه شامل حدود 250 گونه است كه به‌طور گسترده در سراسر جهان توزيع شده‌اند. بسياري از محققان به جنس Convolvulus به دليل تركيبات فيتوشيميايي مهم، فعاليت‌هاي بيولوژيكي و سلامتي در مصرف آن‌ها توجه كرده‌اند. اين جنس حاوي پروفايل‌هاي شيميايي مختلفي مانند فلاونوئيدها، اسيدهاي فنلي، كومارين‌ها، تانن‌ها و اسانس‌ها مي‌باشد. تمام قسمت‌هاي اين گياهان داراي فعاليت‌هاي دارويي مانند فعاليت‌هاي ضد ميكروبي، ضدسرطاني و آنتي‌اكسيداني هستند. اين مطالعه به منظور بررسي فعاليت آنتي‌اكسيداني و آنتي‌هيپوكسي C. fruticosus طراحي شده است.مواد و روش‌ها: در اين مطالعه تجربي، عصاره‌گيري اندام هوايي گياه به روش خيساندن با حلال متانول انجام شد. فعاليت آنتي‌اكسيداني با چهار روش بدام اندازي راديكال آزاد DPPH، راديكال ازاد نيتريك اكسايد، تست احياءكنندگي و تست شلاته‌كنندگي آهن سنجيده شد. محتواي تام فنلي و فلاونوئيدي ارزيابي شد. كروماتوگرافي مايع با كارايي بالا براي تشخيص اسيدهاي فنوليك در عصاره به كار رفت. اثر محافظتي عصاره در دوزهاي mg/kg 250-62/5 در مقابل مرگ و مير ناشي از هيپوكسي در موش سوري با سه مدل خفگي، خوني و جريان خوني مورد اررزيابي قرار گرفت. زمان زنده ماندن موش‌ها به دقيقه اندازه‌گيري شد. كميته اخلاق دانشگاه علوم پزشكي مازندران نيز پروتكل آزمايشي را تاييد كرد. در تست هيپوكسي خفگي، فني‌توئين (mg/kg 50، داخل صفاقي) و در دو تست بعدي پروپرانولول mg/kg 20 ، داخل صفاقي) به‌عنوان كنترل مثبت به كار رفت. نرمال سالين به‌عنوان كنترل منفي به‌كار گرفته شد.آناليز واريانس يك سويه و متعاقب آن نيومن كولز با كمك نرم‌افزار گراف پد پريزم 8 به منظور تعيين اختلاف بين ميانگين‌ها استفاده شد.يافته‌ها: محتواي تام فنولي و فلاونوئيدي عصاره به ترتيب معادل 113/37 ميلي‌گرم گاليك اسيد و 20/32 ميلي‌گرم كوئرستين در هر گرم عصاره بود. مقدار IC50 در بدام اندازي راديكال آزاد DPPH و نيتريك اكسايد براي عصاره به‌ترتيب 85/28 و 177/40 ميكروگرم در ميلي‌ليتر به دست آمد. عصاره اثر خوبي در تست احياكنندگي از خود نشان داد و اختلاف معني‌داري بين عصاره و استاندارد در غلظت‌هاي بالاتر وجود نداشت(0/05 P). عصاره در تست شلاته‌كنندگي اثري نداشت. عصاره در هيپوكسي خوني در تمامي دوزها، اثر خوب و وابسته به دوزي از خود نشان داد. در mg/kg 62/5 موجب افزايش حدود 2 دقيقه در زمان بقاء در موش‌ها دقيقه شد(0/05 P). عصاره در دوز mg/kg 250، اثري مشابه پروپرانولول از خود نشان داد(0/05 P). در هيپوكسي گردش خوني نيز عصاره در تمامي دوزها، اثرات خوب و وابسته به دوزي نشان داد. در mg/kg 62/5، بيش از 2 دقيقه موجب افزايش زمان زنده ماندن در موش‌ها شد(0/05 P). عصاره در دوز mg/kg 250، 8 دقيقه زمان بقا را افزايش داد(0/0001 P). تاثير عصاره در دوز mg/kg 62/5 و پروپرانولول مشابه بود(0/05 P). در تست هيپوكسي خفگي، عصاره در هيچ يك از دوزهاي تست شده فعاليتي از خود نشان نداد. استنتاج: وجود تركيبات فنلي در عصاره، مي تواند مسئول ايجاد فعاليت آنتي‌اكسيداني مشاهده شده در عصاره گياه باشد. عصاره با انجام تست‌هاي مربوط به آنتي‌هيپوكسي در دو مدل هايپوكسي خوني و وابسته به گردش توانست اثرات محافظتي خوبي در افزايش زمان زنده ماندن موش‌هاي سوري در شرايط مختلف هيپوكسي از خود نشان دهد. فعاليت خوب آنتي‌اكسيداني اين عصاره مي‌تواند مكانيسم احتماليبراي فعاليت آنتي‌هيپوكسي باشد.