بررسي مقايسه‌اي خصوصيات ضدباكتريايي عصاره هيدرو الكلي گياه بومادران و فنل بر روي گروهي از باكتري‌هاي روده‌اي در محيط آزمايشگاهي

سابقه و هدف: بومادران يكي از گياهان دارويي متعلق به خانواده آستراسه است كه كاربرد زيادي در علوم پزشكي دارد. در بين گياهان دارويي شايد كم‌تر گياهي را بتوان همانند گياه بومادران يافت كه از نظر شهرت، گستره دسترسي در نواحي مختلف جهان و وسعت، كابرد داشته باشد. هدف از مطالعه حاضر سنتز عصاره بومادران و بررسي اثرات ضد باكتريايي آن بر روي گروهي از باكتري‌هاي روده‌اي و مقايسه خواص ضد باكتريايي آن با فنل مي‌باشد.مواد و روش‌ها: اين مطالعه به‌صورت تجربي در ارديبهشت سال1402 در آزمايشگاه ميكروبيولوژي دانشكده علوم پزشكي خلخال انجام گرديد. اندام‌هاي هوايي گياه بومادران نانسي با شماره هرباريوم 1753 از دامنه كوه‌هاي اردبيل تهيه و پس از تعيين هويت، عصاره اين گياه با روش هيدرو الكلي استخراج شد. در اين روش پس از تهيه گياه و خشك نمودن اندام‌هاي هوايي گياه، مقدار g10 از آن در يك هاون استريل خرد شد، سپس در ارلن ريخته شده و مقدار mL50 اتانول 100 درصد به آن اضافه گرديد. پس از 24 ساعت اختلاط در دستگاه همزن مغناطيسي با استفاده از قيف بوخنر داراي كاغذ صافي واتمن و پمپ خلاء، اجزاي باقيمانده گياه جدا گرديد. سپس مقدار معيني آب مقطر (mL 20) به محلول مورد نظر اضافه و دوباره در دستگاه همزن مغناطيسي با دماي 80 درجه سانتي‌گراد، قرار داده شد تا الكل به‌طور كامل از راكتور خارج شود. اثر ضد باكتريايي عصاره گياه بومادران به روش انتشار ديسك و ميكرو براث دايلوشن (micro broth dilution) بر روي گونه‌هاي استاندارد باكتري‌هاي خانواده انتروباكترياسيه شامل سويه‌هاي باكترياييكلبسيلا پنومونيه (ATCC:10031)، اشرشياكلي (ATCC: 23591)، شيگلا ديسانتري (ATCC:25922) و انتروباكتر آئروژنز (ATCC:13048) انجام شد. تمامي آزمايشات براساس دستوركارهاي موسسه استانداردهاي آزمايشگاهي و باليني (Clinical and Laboratory Standards Institute: CLSI) انجام گرديد.يافته‌ها: : در مطالعه حاضر با افزايش غلظت عصاره بومادران، ميزان رشد باكتري‌ها كاهش يافت. مقدار حداقل غلظت بازدارندگي (Minimum Inhibitory Concentration: MIC) عصاره بومادران براي باكتري‌هاي كلبسيلا پنومونيه و آنتروباكتر آئروژنز برابر 6/25 درصد و براي باكتري‌هاي شيگلا ديسانتري و اشرشياكلي به ترتيب برابر 12/5 و 25 درصد به‌دست آمد. هم‌چنين مقدار حداقل غلظت كشندگي (MBC Minimum Bactericidal Concentration:) عصاره بومادران براي باكتري‌هاي شيگلا ديسانتري، كلبسيلا پنوموني و آنتروباكتر آئروژنز برابر 25 درصد و براي اشرشياكلي برابر50 درصد به‌دست آمد. نتايج حاصل از MIC وMBC نشان مي‌دهد كه حساس‌ترين باكتري به عصاره بومادران در بين باكتري‌هاي مورد مطالعه انتروباكتر آئروژنز و مقاوم‌ترين آن اشرشيا كلي مي‌باشد. قطر هاله عدم رشد براي باكتري‌هاي شيگلا ديسانتري، اشرشياكلي، كلبسيلا پنومونيه و آنتروباكتر آئروژنز به‌ترتيب 19، 18، 20 و 23 ميلي‌متر به‌دست آمد. اين آزمايش نيز نشان داد كه باكتري‌هاي انتروباكتر آئروژنز حساس‌ترين و اشرشياكلي مقاوم‌ترين باكتري در بين باكتري‌هاي مورد بررسي مي‌باشد. مقايسه خاصيت ضدباكتريايي عصاره بومادران با فنل، نشان داد كه عصاره بومادران نسبت به فنل در زمان‌هاي 5 ،10 و 15 دقيقه زمان تماس در غلظت‌هاي پايين‌تر نيز اثر باكتري‌كشي داشت. در اين آزمايش مقاوم‌ترين باكتري شيگلا ديسانتري و حساس‌ترين باكتري اشرشياكلي و انتروباكتر آئروژنز مي‌باشد. علت اين‌كه نوع باكتري مقاوم و حساس در روش مقايسه اثر ضدباكتريايي عصاره بومادران با فنل با نتايج حاصل از آزمايشات MIC ، MBC و قطر هاله عدم رشد كمي متفاوت بود، احتمالا مربوط به كاهش زمان تماس عصاره با باكتري مي‌شود.استنتاج: نتايج پژوهش كنوني نشان داد كه عصاره هيدروالكلي گياه بومادران در حذف باكتري‌هاي گرم منفي روده‌اي بسيار موثر است. هم‌چنين عصاره هيدروالكلي گياه بومادران در حذف باكتري‌هاي گرم منفي نسبت به فنل موثرتر است.