بررسي تاثير برنامه آموزش همتا بر استرس و اضطراب مادران نوزادان نارس بستري در بخش مراقبت ويژه نوزادان

سابقه و هدف: بارداري، زايمان و پذيرش نقش والدي در شرايط مطلوب نيز براي والدين و به ويژه مادران با اضطراب و استرس همراه است كه اين وضعيت با تولد نوزاد نارس تشديد مي‌شود. آموزش همتا به‌عنوان راهي موثر براي آموزش به بيماران و مراقبين آن‌ها معرفي شده است. پژوهش حاضر با هدف بررسي تاثير برنامه آموزش همتا بر استرس والدي و اضطراب مادران داراي نوزاد نارس بستري در بخش مراقبت ويژه نوزادان انجام شد. مواد و روش‌ها: اين پژوهش يك مطالعه نيمه تجربي بود. جامعه پژوهش شامل مادران داراي نوزاد نارس بستري در بخش مراقبت ويژه نوزادان بيمارستان البرز شهر كرج بود. نمونه‌گيري به‌صورت متوالي و براساس معيارهاي ورود انجام شد. ابتدا 77 مادر گروه كنترل وارد مطالعه شدند و پس از اتمام جمع‌آوري داده‌ها انتخاب مادران گروه مداخله انجام شد. 5 جلسه آموزشي 30 دقيقه‌اي در روزهاي متوالي و در ساعات مشخص، توسط پنج همتاي آموزش ديده براي مادران گروه مداخله در گروه‌هاي كوچك 5-3 نفره انجام شد. جلسات به روش بحث گروهي و تبادل نظر ميان پژوهشگر و همتايان برگزار شد. جلسات در محل بيمارستان در اتاق آموزش موجود در كنار بخش مراقبت ويژه نوزادان دريك ساعت مشخص از روز و طي 5 روز متوالي، برگزار شد. در پايان هر جلسه، آموزش‌دهندگان همتا موارد مطرح شده در گروه را جمع‌بندي نموده و به سوالات پاسخ مي‌دادند. استرس والدي با ابزار تعيين استرس والدي و اضطراب موقعيتي مادران با پرسشنامه اضطراب موقعيتي اشپيلبرگ سنجيده شد. مادران گروه مداخله پيش از اجراي برنامه آموزش همتا، بلافاصله پس از اتمام مداخله و يك ماه پس ازآن به سوالات پرسشنامه فوق پاسخ دادند. مادران گروه كنترل نيز در بازه زماني مشابه پرسشنامه را تكميل كردند. از آزمون اندازه‌هاي تكراري و t مستقل و زوجي جهت تجزيه و تحليل آماري استفاده شد. يافته‌ها: ميانگين سن مادران نوزادان نارس در دو گروه مداخله و كنترل به‌ترتيب 51.4±5.30 و76.4±49.29سال بود (178.0=P). سطح تحصيلات بيش‌تر مادران در دوگروه مداخله و كنترل، راهنمايي تا ديپلم متوسطه بود و شغل بيش‌تر مادران نوزادان نارس در دو گروه مداخله و كنترل، خانه‌دار بود. هيچ‌كدام از متغيرهاي دموگرافيك در دو گروه تفاوت معنادار نداشت. ميانگين نمره استرس قبل از مداخله در دو گروه مداخله و كنترل به‌ترتيب برابر با 04.16±94.120 و 82.33±24.116 بود(462.0=P). مادران گروه مداخله در مقايسه با گروه كنترل پس از اجراي برنامه آموزش همتا به‌طور معني‌داري استرس والدي(مداخله: 21.11±71.98، كنترل: 56.32±83.114) كم‌تري داشتند و اين تفاوت از نظر آماري معني‌دار بود(007.0=P). اين تفاوت معني‌دار بين استرس والدي مادران دو گروه يك ماه پس از اجراي برنامه آموزش همتا نيز وجود داشت(مداخله: 87.24±71.81، كنترل: 87.24±80.108)(0.000 P). قبل از مداخله ميانگين نمره اضطراب مادران در گروه مداخله و كنترل به‌ترتيب برابر با27.4±08.46 و 30.5±22.47 بود(325.0=P). ميانگين نمره اضطراب موقعيتي مادران پس از اجراي برنامه آموزش همتا در گروه مداخله و كنترل به‌ترتيب برابر با 84.6±74.40و03.7±02.45 بود كه اين تفاوت از نظر آماري معني‌دار بود(05.0 P). اين ميانگين يك ماه پس از اجراي برنامه در دو گروه مداخله و كنترل به‌ترتيب 44.6±/57.40 و55.7±80.46) بود(001.0 P). نتايج آزمون آناليز واريانس اندازه‌گيري‌هاي مكرر نشان مي‌دهد، تأثير زمان اندازه‌گيري بر نمرات اضطراب، استرس والدي و ابعاد آن در مادران داراي نوزاد نارس معني‌دار بود(001.0P ). استنتاج: آموزش همتا مداخله‌اي موثر در كاهش استرس والدي و اضطراب موقعيتي مادران داراي نوزاد نارس بستري بوده و استفاده از مشاركت همتايان در آموزش به اين گروه از مادران به پرستاران شاغل در مراقبت ويژه نوزادان و ديگر اعضاي ارائه‌دهنده مراقبت سلامتي توصيه مي‌شود.