بررسي فون و زيستگاه‌هاي لاروي كوليسيده در شهرستان شوشتر، جنوب غربي ايران

سابقه و هدف: پشه‌هاي كوليسيده از نظر انتقال بيماري‌هايي مانند مالاريا و بيماري‌هاي آربوويروسي مثل آنسفاليت ژاپني، ويروس زيكا، چيكونگونيا، تب دنگي، تب زرد، تب نيل غربي اهميت دارند. عوامل مختلفي مانند عوامل فيزيكي- شيميايي، شرايط آب و هوايي، پوشش گياهي و فعاليت‌هاي انساني بر فراواني و پراكندگي گونه‌هاي مختلف پشه تأثير مي‌گذارند. ويژگي‌هاي زيستگاه‌هاي لاروي از عوامل موثر بر جمعيت، تنوع و تعيين مكان‌هاي توليد مثل ترجيحي گونه‌ها مي‌باشد. لذا بررسي تنوع گونه‌اي كوليسيده و زيستگاه‌هاي لاروي آن‌ها در شهرستان شوشتر، استان خوزستان(جنوب غربي ايران)، مورد بررسي قرار گرفت. مواد و روش‌ها: اين مطالعه مقطعي در شهرستان شوشتر از بخش‌هاي مركزي، ميان آب و شعيبيه، در سال 1400 انجام شد. لاروها با استفاده از روش ملاقه‌زني از لانه‌هاي لاروي در مناطق نمونه‌گيري شامل نورمحمدي، كنارپير، ساحلي، ابوگروا و پيردالو در دو فصل بهار و تابستان، جمع‌آوري و در محلول لاكتوفنل نگهداري شدند. سپس از نمونه‌ها با استفاده از ليكيدوفور لام ميكروسكوپي تهيه گرديد كه با كليدهاي تشخيصي معتبر شناسايي شدند. مشخصات لانه‌هاي لاروي مانند نوع زيستگاه، وضعيت آب، پوشش گياهي، نوع بستر، كيفيت آب و وضعيت نور نيز ثبت شد. براي آناليز داده‌ها و تعيين ارتباط بين فراواني و ويژگي‌هاي زيستگاه‌هاي لاروي، از نرم‌افزار SPSS نسخه16 و آزمون آماري كاي اسكوئر استفاده شد. متغيرهاي‌كيفي نيز به صورت تعداد (درصد) گزارش شد. نقشه‌هاي فراواني و پراكندگي نمونه‌ها با استفاده از نرم‌افزار Arc GIS نسخه 10/5 تهيه گرديد. يافته‌ها: در اين مطالعه در مجموع 527 لارو شناسايي شد كه شامل پنج‌گونه آنوفل استفنسي، كولكس پوسيلوس، كولكس سينايتيكوس، كولكس تيلري و كولكس پرگزيگوس بود. آنوفل استفنسي با كم‌ترين فراواني(8/48 درصد) فقط از منطقه ساحلي گزارش شد. اين‌گونه از زيستگاه‌هاي موقت، ساكن، بدون پوشش گياهي، بستر گل و لاي، آب كدر، آفتابي و طبيعي جمع‌آوري شد. كولكس تيلري، يكي از ناقلين مهم بيماري‌هاي آربوويروسي در زيستگاه‌هاي موقت و طبيعي، آب‌هاي ساكن و بدون پوشش گياهي، آب‌هاي كدر و آفتابي مشاهده گرديد. در پيردالو و ابوگروا فقط كولكس پوسيلوس مشاهده شد. با بررسي زيستگاه‌هاي لاروي كوليسيده‌ها در شهرستان شوشتر، كولكس پوسيلوس به‌عنوان فراوان‌ترين گونه صيد شده، از زيستگاه موقت (82/7 درصد)، آب‌هاي ساكن (73/6 درصد)، بستر گل ولاي (100 درصد)، آب‌هاي كدر (78/6 درصد)، طبيعي (95 درصد) و آفتابي (82/7 درصد) بود. هم‌چنين فراواني لاروهاي صيد شده در زيستگاه‌هاي موقت، در آب‌هاي ساكن، در نواحي داراي پوشش گياهي و نيز در زيستگاه‌هاي داراي بسترگل ولاي، آب‌هاي كدر و نواحي آفتابي بيش‌تر بود كه اين تفاوت‌ها از نظر آماري معني‌دار بودند (0/0001 P). استنتاج: در اين مطالعه كولكس پوسيلوس فراوان‌ترين گونه جمع‌آوري شده بود، در حالي‌كه آنوفل استفنسي كم‌ترين فراواني را در بين نمونه‌هاي صيد شده داشت. بين فراواني اين گونه و نوع زيستگاه، جريان آب، پوشش گياهي، كيفيت آب و وضعيت نور اختلاف معني‌داري مشاهده گرديد. با انجام مطالعات جامع‌تر در اين زمينه و به‌ويژه در خصوص نقش احتمالي گونه‌هاي مختلف كوليسيده، مي‌توان به رفع معضلات بهداشتي و پزشكي انسان و دامپزشكي در آينده كمك كرد.