بررسي ميزان باقيمانده آفت‌كش‌ها در برنج توليدي استان مازندران در روش كشت كنترل شده در سال 1401

سابقه و هدف: استفاده از آفت‌كش‌ها به منظور پيشگيري، از بين بردن و كاهش آفات آسيب‌‌رسان به محصولات در مراحل مختلف كشت محصولات و بهبود سلامت محصولات كشاورزي، آفت‌ها، همچنان يكي از عوامل آسيب رسان به محصولات كشاورزي، تخريب آن‌ها و تهديد امنيت غذايي به‌شمار مي‌روند. اگرچه استفاده از آفت‌كش‌ها و كودهاي شيميايي در كشاورزي مدرن به‌طور معني‌داري باعث افزايش محصولات كشاورزي مي‌گردد؛ اما بايد توجه داشت كه استفاده بيش از حد و نامناسب از آفت‌كش‌ها در توليد محصولات كشاورزي و توجه نكردن به عوامل موثر بر ميزان باقيمانده آن‌ها، باعث مي‌شود ميزان باقي مانده آفت‌كش‌ها در اين محصولات بالاتر از بيشينه حد مجاز تعيين شده (Maximum Residue Limit) توسط استانداردهاي ملي و بين‌المللي باشدكه از عوامل خطر براي سلامتي انسان و آلودگي محيط زيست بشمار مي رود. با توجه به افزايش استفاده گسترده از آفت‌كش‌ها در كشاورزي، اين موضوع به يكي از مباحث قابل توجه ايمني مواد غذايي تبديل شده است. علي‌رغم اين كه روش‌هاي مختلفي براي ارزيابي خطر بالقوه آفت‌كش‌ها براي سلامت انسان و محيط زيست و كنترل مصرف آن‌ها مورد استفاده قرار گرفته است، هم‌چنان تلاش براي كاهش استفاده از سموم دفع آفات براي به حداقل رساندن خطر براي سلامتي انسان و محيط زيست، چالش برانگيز است و يك هدف ارزشمند به‌شمار مي‌رود. هم‌چنين با توجه به اين كه برنج از منابع مهم تامين انرژي بشمار مي‌رود، مطالعه بقاياي آفت‌كش‌ها در برنج براي محافظت از سلامت مصرف‌كننده همواره قابل توجه مي‌باشد. از آن‌جايي‌كه اين محصول، يك محصول استراتژيك استان مازندران محسوب مي‌شود، اين پژوهش با هدف بررسي ميزان باقيمانده آفت‌كش‌ها در برنج توليدي استان مازندران صورت گرفت. مواد و روش‌ها: باقيمانده آفت‌كش‌ها در برنج توليدي شهرستان ساري در مناطقي كه با هدف كنترل نوع، شيوه مصرف آفت‌كش‌ها تحت پايش سازمان جهاد كشاورزي، مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي استان مازندران قراردارند، به صورت مقطعي، ارزيابي شد. در اين پژوهش 15 نمونه برنج مورد بررسي قرار گرفتند. هر نمونه حدود 1 كيلوگرم از هر محصول بود كه در دماي 4 درجه سانتي‌گراد به آزمايشگاه كنترل مواد غذايي دانشگاه علوم پزشكي مازندران منتقل شد و ميزان مصرف و باقي مانده سموم مصرفي به روشGC-MS شناسايي شد. 200 نوع آفت‌كش كه براساس گزارش پايش كشوري سازمان غذا و دارو و ISIRI به‌عنوان آفت‌كش‌هاي پرمصرف مجاز و غيرمجاز مصرفي در برنج شناخته شده بودند، انتخاب شده و باقيمانده آن‌ها مورد ارزيابي قرار گرفتند. يافته‌ها: نتايج تجزيه و تحليل 15 نمونه برنج از مناطق تحت پايش در شهرستان ساري نشان داد كه از 200 نوع آفت‌كش پرمصرف مجاز و غيرمجاز مصرفي هيچ‌گونه باقيمانده‌اي از آفت‌كش‌ها در محصولات مورد بررسي يافت نشد. استنتاج: به‌طوركلي اگرچه باقي مانده آفت‌كش‌ها در مطالعه حاضر مشاهده نشد؛ اما بايد توجه داشت كه باقيمانده آفت‌كش در سبوس نمونه‌هاي مورد بررسي مورد ارزيابي قرار نگرفت و با توجه به اين‌كه سبوس از طريق خوراك دام وارد چرخه غذايي انساني مي‎گردد، به هر حال حتي مصرف كنترل شده آفت‌كش‌ها مي‌تواند به‌صورت غيرمستقيم بر سلامت و دريافت غذاي انساني تاثيرگذار باشد. هم‌چنين در كشت محصولات فوق از آفت‌كش‌ها استفاده شد كه در مقادير كنترل شده هم مي‌توانند خاك و آب را آلوده كنند. با توجه به تاكيد بر كاهش مصرف آفت‌كش‌ها و جايگزيني آن‌ها با روش مديريت كشت كنترل شده (ICM) هم‌چنان هدف اين پژوهش ومتصديان امور بر اين مي‌باشد كه در مراحل بعدي با آموزش و حمايت از كشاورز،كشت را به سوي ICM سوق دهند تا گام بلندتري در سلامت انسان و حفظ محيط زيست و كاهش هزينه‌هاي مربوط به استفاده از آفت‌كش‌ها برداشته شود.