آيا در پرتقال توليدي ساري باقيمانده آفت كش يافت مي شود؟

سابقه و هدف: امروزه تامين غذا براي ساكنين كره زمين، حفظ توليدات كشاورزي از نابودي در اثر خسارات خشكسالي، آفات و بيماري‌ها، بيش از پيش ضروري به‌نظر مي‌رسد. كشاورزان در تمام دنيا براي مبارزه با عوامل زنده كاهنده توليد، ناچارند از انواع آفت‌كش‌ها استفاده كنند، ولي اين سموم نه تنها روي سطح محصولات باقي مي‌مانند بلكه به داخل بافت ميوه‌ها، سبزي‌ها و حتي دانه‌هاي غلات نفوذ مي‌كنند. هر چندكه شستن ميوه و يا پوست گرفتن آن‌ها مي‌تواند دركاهش آلودگي‌هاي سطحي آفت‌كش‌ها موثر باشد، ولي زدودن اثرات سمي آن‌ها از بافت‌هاي دروني ميوه تقريباً غير ممكن است، به‌طوري‌كه اغلب محصولات كشاورزي كه در معرض آفت‌كش‌ها قرار گرفته‌اند و مدت زمان كوتاهي بعد از سمپاشي به بازار مصرف ارائه مي‌شوند، حاوي باقيمانده آفت‌‌كش‌ها مي‌باشند. گرچه استفاده از آفت‌كش‌ها و كودهاي شيميايي در كشاورزي مدرن به‌طور معني‌داري باعث افزايش محصولات كشاورزي مي‌گردد، اما بايد توجه داشت كه استفاده بيش از حد از آفت‌كش‌ها در توليد محصولات كشاورزي، باعث مي‌شود ميزان باقي مانده آفت‌كش‌ها در محصولات كشاورزي بالاتر از بيشينه حد مجاز آفت‌كش‌ها (Maximum Residue Limit) گردد كه اين امر از عوامل خطر براي سلامتي انسان و آلودگي محيط زيست بشمار مي‌رود. از اثرات منفي سموم شيميايي بر سلامتي مي‌توان از انواع سرطان‌ها، بيماري‌هاي عصبي، ديابت، بيماري‌هاي تنفسي، نارسايي‌ها وبيماري‌هاي جنيني و مشكلات ژنتيكي نام برد و از اثرات زيان بار بر محيط زيست، مي‌توان به مقاوم شدن آفات، طغيان آن‌ها و از بين رفتن حشرات مفيد اشاره كرد. باتوجه به اين‌كه مركبات، محصول استراتژيك استان مازندران محسوب مي شود، اين پژوهش با هدف بررسي ميزان باقيمانده آفت‌كش‌ها در باغات مركبات شهرستان ساري انجام شد. مواد و روش‌ها: بررسي باقيمانده آفت‌كش‌ها در مركبات توليدي شهرستان ساري در مناطقي كه با هدف كنترل نوع، شيوه مصرف آفت‌كش‌ها و رعايت دوره كارنس تحت پايش سازمان جهاد كشاورزي، مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي استان مازندران قرار دارند، انجام شد. در اين پژوهش 15 نمونه پرتقال مورد بررسي قرار گرفتند. هر نمونه حدود 1 كيلوگرم از هر محصول بود كه در دماي 4 درجه سانتي‌گراد به آزمايشگاه كنترل مواد غذايي دانشگاه علوم پزشكي مازندران منتقل شد. آماده‌سازي نمونه‌ها با روش QuEChERS انجام شد. ميزان مصرف و باقي مانده سموم مصرفي به روشGC-MS شناسايي شد. سازمان غذا و دارو واستاندارد ملي ايران (ISIRI) 200 نوع آفت‌كش را به عنوان آفت‌كش پرمصرف در باغ‌هاي پرتقال اعلام كردند كه در اين پژوهش باقيمانده آن‌ها مورد ارزيابي قرار گرفتند. يافته‌ها: در مجموع، سه نوع آفت‌كش شامل Chlorpyrifos،Ethion  (Class II) و Pyriproxyfen (Class U) شناسايي شد كه پرمصرف‌ترين آن‌ها Chlorpyrifos بوده است. هيچ‌كدام از آفت‌كش‌هاي شناسايي شده متعلق به گروه Class Ia، Class Ib نبودند. از ميان آفت‌كش‌هاي شناسايي شده، باقيمانده آفت‌كش Ethion بالاتر از MRL تعيين شده توسط ISIRI بود. استنتاج: با توجه به نقش آفت‌كش‌ها در ايمني غذايي و آلودگي منابع محيط زيستي، همچنان تلاش براي كاهش استفاده از سموم دفع آفات براي به حداقل رساندن خطر براي سلامتي انسان و محيط زيست، چالش برانگيز است و يك هدف ارزشمند بشمار مي‌رود. گرچه نظارت بر توليد توسط سازمان هاي اجرايي باعث كاهش قابل توجه مصرف آفت‌كش‌ها شده است، ولي هم‌چنان در برخي موارد باقيمانده بالاتر از حد مجاز مشاهده شده است. هم‌چنين بايد در نظر داشت كه باقيمانده آفت كش‌ها مي‌توانند با ورود به خاك و آب، آلاينده زيست محيطي بشمار روند. از اين رو هم‌چنان همراه با افزايش آگاهي كشاورزان، گسترش، جايگزيني و استقرار IPM به منظور حفظ محيط زيست وكاهش هزينه ها قابل توجه مي‌باشد.