اثرات گياه زنيان در سندرم ترك اوپيوئيدها: مروري روايتي

سابقه و هدف: اعتياد و وابستگي به مواد در جوامع مدرن، پديده‌اي رايج و يكي از عوامل اصلي ناتواني افراد و نيز كاهش كيفيت زندگي آن‌ها است. در سال‌هاي گذشته، محققان روش‌هاي درماني متفاوتي براي درمان اختلالات مصرف اوپيوئيدها پيشنهاد كرده ‌ند كه از مهم‌ترين آنها مي‌توان به درمان با داروهاي آگونيستي مانند متادون، بوپره نورفين و تنتور اوپيوم (شربت ترياك) اشاره كرد. كنارگذاري مصرف همين داروها نيز با علايمي تحت عنوان سندرم ترك اوپيوئيدها همراه است كه مي‌تواند شامل مواردي مانند اسهال، درد اندام‌ها، تعريق، دل پيچه، تپش قلب، اضطراب، استرس، آبريزش بيني و بيقراري باشد. تحقيقات نشان داده است كه برخي از گياهان دارويي مي‌توانند تا حدودي در كاهش علايم ياد شده موثر باشند. از اين ميان گياه زنيان به دليل فراواني مصرف آن در ايران و نيز اثرات چشمگير آن در كاهش علايم پيش گفت در ديگر بيماري‌ها، به ميزان زيادي مورد توجه قرار گرفته است. زنيان گياهي است يك ساله كه از مهم‌ترين تركيبات آن مي‌توان به تيمول، كارون، ليمونن و ديلاپيول اشاره كرد و از اين ميان تركيبات فنلي جزء اصلي تشكيل‌دهنده اين گياه محسوب مي‌شود كه مسئول خواص زيست فعال آن هستند. بنابراين سعي كرديم در اين مطالعه مروري، با تاكيد بر قابليت‌هاي اين گياه در درمان سندرم ترك اوپيوئيدها، به معرفي اثربخشي آن بپردازيم. مواد و روش‌ها: اين مطالعه پژوهشي از نوع مرور روايتي مي‌باشد كه منابع اطلاعاتي مورد استفاده در آن از پايگاه‌هاي داده Scopus، PubMed، Google scholar، Science Direct ، طي 23 سال گذشته گزينش و وارد مطالعه شده است. كليد واژه‌هاي زنيان، اعتياد، مورفين، نالوكسان، متادون، سندرم ترك در پايگاه‌هاي داده ياد شده مورد جستجو قرار گرفت. در نهايت مقالات انتخاب شده مورد ارزيابي قرار گرفته و نتايج به دست آمده در قالب جدول خلاصه و گزارش شده است. يافته‌ها: نتايج اين مطالعه نشان داده است كه مصرف گياه زنيان مي‌تواند در كاهش وابستگي و هم‌چنين كاهش علايم سندرم ترك اوپيوئيدها مؤثر باشد. علاوه بر اين، براساس تحقيقات متعدد گياهاني كه درصد بالايي از تيمول را در تركيب خود دارند، با اثر بر سيستم‌هاي سروتونرژيك، كولينرژيك، گابارژيك و آدرنرژيك مي توانند علائم مربوط به سندرم ترك اوپيوئيدها را به ميزان قابل توجهي كاهش دهند. لذا مكانيسم اثر تيمول موجود در زنيان را مي‌توان به مهار كانال سديمي و تحريك كانال كلري و افزايش بيان گيرنده‌هاي گابا A نسبت داد. استنتاج: از آن‌جايي‌كه سندرم ترك اوپپوئيدها عامل تعيين‌كننده‌اي براي ادامه مصرف اوپيوئيدها و عود محسوب مي‌شود، به نظر مي‌رسد كه براي درمان عوارض ناشي از سندرم ترك مواد اوپيوئيدي بايد به دنبال راه‌حل‌هاي كم خطرتري بود. نتايج مطالعه مروري حاضر نيز بيانگر نقش موثر گياه زنيان در كنترل علائم سندرم ترك مواد اوپيوئيدي بوده است. از اين‌رو با توجه به اهميت موضوع، كاربرد فراوان، دسترسي آسان در جغرافياي كشور ايران و مقرون به صرفه بودن اين گياه دارويي، پيشنهاد مي‌شود مطالعات بيش‌تري در اين زمينه صورت پذيرد.