شاه توت (Black Mulberry) و اثرات درماني آن در طب مكمل و مطالعات جديد، مقاله مروري سنتي

شاه توت يكي از پر خاصيت‌ترين ميوه‌ها در طب مكمل به شمار مي‌رود به‌طوري‌كه ميوه، برگ، پوست درخت و ريشه‌هاي آن داراي خواص با ارزشي در صنايع غذايي، مواد آرايشي- بهداشتي و به خصوص درمان بيماري‌هاي مختلف مي باشد. در كتب طب سنتي به كاربرد شاه توت و فرآورده‌هاي آن در درمان التهاب حلق، بزرگي لوزه ها، بهبود گلو درد، بثورات دهاني، و ورم زبان نيز اشاره شده است. هدف از مطالعه حاضر بررسي مروري اثرات درماني شاه توت در طب مكمل و مطالعات جديد مي‌باشد. مطالعه حاضر از نوع مطالعه مروري سنتي است. در اين مطالعه ابتدا كتب مفردات طب سنتي ايراني از جمله مخزن الادويه، قانون في‌الطب، الشامل و ذخيره خوارزمشاهي، رياض الادويه و قرابادين‌ها مانند قرابادين كبير و قرابادين شفاهي و كتب معالجات طب سنتي خلاصه الحكمه، طب اكبري و اكسير اعظم از نظر رويشگاه، شكل ظاهري، افعال و خواص درماني شاه توت در طب سنتي بررسي گرديد. هم‌چنين فرمولاسيون‌هاي دارويي موثر حاوي شاه‌توت از قرابادين استخراج گرديد. به منظور يافتن مطالعات جديد مربوط به اثرات درماني شاه توت، مقالات مرتبط با استفاده از كليد واژه‌هاي فارسي و انگليسي در پايگاه‌هاي داده داخلي و خارجي از ابتداي سال 2000 ميلادي تا اكتبر 2023 جستجو شدند. براي اين منظور از كليد واژه‌هاي فارسي شاه‌توت، توت سياه، طب سنتي و طب مكمل در پايگاه‌هاي داده داخلي مانند SID، Magiran و Irandoc و كليد واژه‌هاي لاتين Morus Negra، Black Mulbery، Shahtoot، Toot siah، Traditional Remedy، و complementary medicine در پايگاه‌هاي داده Pubmed، scopus، Science Direct و DOAJ و موتور جستجوي Google Scholar استفاده شد و مقالات چاپ شده به زبان فارسي و انگليسي مورد بررسي قرار گرفتند. بر اساس متون طب سنتي ايران از شاه توت براي درمان زخم‌ها و بثورات دهاني، آفت، ورم و التهاب حلق، حنجره و زبان، تقويت مفاصل، پايين آوردن فشار خون، درمان تب، حفاظت از آسيب‌هاي كبدي و كمك به دفع ادرار استفاده مي‌شده است. هم‌چنين استفاده از رب شاه توت جهت بهبود خرخر شبانه و تنگي نفس كودكان توصيه شده است. در طب چيني نيز، به خواص درماني گياه شاه توت و قسمت‌هاي مختلف آن بر بهبود علايم ديابت نوع دو، چاقي، اختلال چربي، و خواص ضدميكروبي اشاره شده است. شاه توت منبع غني پلي‌فنول‌ها از جمله آنتوسيانين مي‌باشد. نشان داده شده است كه شاه توت جزو ميوه‌هايي است كه بالاترين ظرفيت آنتي‌اكسيداني را دارند. فرآورده‌ي اين ميوه در بيماران مبتلا به ديابت نوع دو باعث كاهش علايم پر ادراري و پرخوري و نيز عوارض عصب‌شناختي در بيماران مي‌گردد. افزايش سطح HDL، كاهش LDL، تعديل هموگلوبين A1C، و هم‌چنين كاهش تري‌گليسيريد از ديگر فوايد شاه توت مي‌باشد. به نظر مي‌رسد يافته‌ها، هم‌خواني بسيار نزديك منابع طب سنتي و طب جديد را نشان مي‌دهد؛ بنابراين با بررسي دقيق‌تر متون گذشتگان و استفاده از يافته‌هاي جديد علمي مي‌توان از اين گياه، فرآورده‌هاي دارويي براي درمان انواع بيماري‌ها تهيه كرد.