طنزهاي داستاني و موقعيتي در مثنوي مولوي

مثنوي مولوي از نظر صورت و محتوا يكي از تفكّربرانگيزترين منظومه هاي عرفاني‌ـ‌داستاني در زبان فارسي است كه به رغم تعلّق به سدۀ هفتم هجري، همچنان از جذابيت بسياري در بين انديشمندان و اديبان برخوردار است. در اين منظومه كه عرفان اسلامي با استفاده از حكايت ها و تمثيل‌هاي كوتاه و بلند و گاه تو در تو به تحليل و تبيين گذاشته شده از انواع طنزها نيز به فراواني استفاده شده است، تا آنجا كه اين منظومه را به‌دليل تحليل جزء به جزء داستان ها و بهره گيري كامل از انواع طنزهاي داستاني و موقعيتي، مي توان يكي از كتاب هاي بي رقيب در حوزۀ ادبيات و عرفان به‌شمار آورد. گرايش مولانا به اين دو نوع طنز و به مقدار كمتر به طنزهاي زباني و ادبي، همانند ساير شاعران به قصد طنزپردازي انجام نمي‌گيرد. او به‌دليل اعتقاد به احسن بودن نظام خلقت و حكيمانه بودن آفرينش همۀ پديده هاي هستي، با نوعي رفتار طبيعي و به دور از هر گونه تعمّد به تصوير واقعيت هاي زيستي و اجتماعي مي پردازد و به تبعيت از اين رفتار، طنز نيز كه بخشي از كنش هاي هميشگي انسان ها در زندگي روزمرّه است به روايت‌هاي او وارد مي شود. به بيان ديگر، مولوي در مثنوي به‌دليل نگرش واقعيت گرايانه به انسان و اجتماع و پرهيز از افسانه هاي جنّ و جادو و انتخاب داستان هاي به نسبت معمولي از دنياي انسان ها كه طنز نيز با آنها درآميخته، هم به آموزه هاي صوفيانه و عرفان نظري، تا حدّ امكان جنبۀ عملي و باورپذير مي دهد و هم اثبات مي كند كه ذات زندگي همواره درآميخته با مجموعه اي از طنزهاي طبيعي است كه زبان و ادبيات نقش چنداني در آفرينش آنها ندارند.