بررسي تناسب زبان و محتواي شعر عرفاني عهد تيموري بر اساس نظريۀ تمثيل آگويناس (مطالعۀ موردي: ابزار بيان وحدت وجود در هفت‌اورنگ جامي)

عرفان نوعي از شناخت فراحسي و فراعقلي و مسير و طريقي در معرفت است كه عارف با سير و طي مراحل سلوك، صاحب دريافت و تجارب و معرفتي خاص مي شود كه انتقال حقيقت اين تجارب، با زبان عبارت و معمول، غيرممكن است. عارف با استفاده از ابزارهايي ويژه، به ابداع زبان جديد مي پردازد كه آن را «زبان اشارت» مي گويند. عرفان تعليمي ايجاب مي كند تا امور انتزاعي و مفاهيم متناقض نما در قالب حكايت ها، قصه ها، رمزها، تمثيل و ديگر گونه هاي زبان اشاري ملموس و محسوس شود كه اين كاركرد، سبب گسترش زبان عرفان به ويژه حكايت و تمثيل شد و عرفان از حيث زبان و محتوا تحول پذيرفت. تحول محتوايي و زباني عرفان، كاهش جذبات، تلفيق شريعت و طريقت، رونق و تأثير انديشه هاي شيعي و مكتب ابن‌عربي در عرفان دورۀ تيموري برجسته و هويداست. اين اثربخشي، عرفان ذوقي را به تعليمي و زبان رمزي را به زبان تصويري و تعليمي تبديل كرد و آثار شعري جامي، از اين منظر از شاهكارهاي ادب تعليمي دورۀ موردمطالعۀ اين تحقيق محسوب مي شوند. اين مقاله با تكيه بر نظريۀ تمثيل به روش توصيفي‌ـ‌تحليلي، به اين نتيجه دست ‌يافته است كه شاخص ترين ابزار بيان اشاري در اين دوره، تمثيل است؛ زيرا حكايت‌هاي تمثيلي با تمام ظرفيت ها و ظرافت ها، توان محسوس سازي امور معقول را دارند. براي محدودكردن دامنۀ تحقيق، به موضوع وحدت وجود و شاخه‌ها و وابسته هاي آن در هفت‌اورنگ جامي بسنده كرده ايم.