تحليل ساختاري همايون نامه عماد فقيه كرماني با رويكرد تقابل هاي دوگانه

نظريه پردازان از آغاز با توجه به اصل موجوديت آثار ادبي و ساختار لفظي مستقل آن، به بررسي حيات آثار ادبي از منظرهاي گوناگون پرداخته اند. در اين ميان، ساختارگرايان به عملكرد اجزاء و عناصر و سازمان يافتگي آن‌ها در تشكيل يك اثر، به‌منظور كشف شباهت ها و تقابل ها، توجه ويژه اي داشته اند. چون فهم يك اثر هنري به يافتن درك درست واژه ها و مطالعۀ نظام زبان آن وابسته است و شعر، عرصۀ مناسبي براي ظهور اين تقابل هاست تا از رهگذر اين ويژگي انديشۀ شاعر نمايان شود، اين پژوهش بر آن است تا به روش تحليل كيفي ضمن معرفي اجمالي عمادفقيه كرماني، عارف قرن هشتم، به بررسي مثنوي همايون نامه با محوريت تقابل‌هاي دوگانه بپردازد. چون نوشتار، بازتاب انديشه هاي فرد است، با توجه به تقابل هاي متن به انديشۀ عماد راه مي يابيم و به شناخت بيشتر همايون‌نامه دست پيدا مي كنيم. برايند اين پژوهش نشان مي دهد كه هفت نوع تقابل (مدرج، مكمل، دوسويه، جهتي، واژگاني، معنايي و شخصيتي) در همايون‌نامه با قالب هاي دستوري اسم، صفت و فعل وجود دارد. در اين ميان، چهار تقابل، شاه/ درويش، شاه/ فقير، شاه/ گدا و شاه/ رعيت بيشترين بسامد را در همايون‌نامه دارد. اين تقابل ها نشان دهندۀ تفكر عارفانۀ عماد و توجه او به منزل فقر و دنياگريزي است، تا آن‌جا كه فقر با فناي في الله نزد او يك منزل است. همچنين بازگوكنندۀ ديدگاه عرفاني‌ـ‌تعليمي عماد است تا از اين طريق، راه حقيقت را از مسير طريقت به سالكان بياموزد. اين نتيجه درآمدي براي نشان دادن ظرفيت هاي مختلف خوانش هاي متفاوت متن است.