تأثيرپذيري سنايي از قرآن در موضوع ريا و رياستيزي (در ديوان اشعار و حديقۀ‌الحقيقه)

سنايي غزنوي، عارف سد‌ۀ ششم هـ‌.ق.كه يكي از شاعران برجستۀ ادبيات تعليمي فارسي نيز به شمار مي رود كه در آثار خود به موضوع ريا به‌عنوان يكي از بيماري‌هاي مهم اخلاقي‌ـ‌اجتماعي توجه كرده و كوشيده ‌است با رياستيزي به رفع و اصلاح اين معضل بپردازد. وي در اين راه به آموزه‌هاي قرآن كريم، به‌عنوان يكي از منابع انديشگاني و فكري اندرزهاي خود توجه ويژه دارد. شناسايي و معرّفي تأثيرپذيري‌هاي‌ سنايي از قرآن مجيد در ديوان اشعار و حديقۀ‌الحقيقه با استناد به شواهد شعري و نقد و تحليل آن‌ها مسئلۀ اصلي اين مقاله است. مقالۀ حاضر به روش توصيفي‌ـ‌تحليلي به رشتۀ تحرير درآمده ‌است. سنايي رياكاراني از گروه‌ها و اقشار مختلف اجتماع همچون فقها، علما، وعّاظ، زهّاد، قاريان، صوفيان، حاجيان و... را مورد نكوهش قرار مي‌دهد و انگيزه‌هاي مادّي و معنوي مختلفي براي روي آوردن آن‌ها به ريا و تظاهر برمي‌شمارد؛ مانند كسب مال و ثروت، مقام، احترام، شهرت و... او با الهام از تعاليم قرآن، معتقد است كه رياكاران هم‌نشينان شيطان اند، در اعمال عبادي خود اخلاص ندارند و با رياكاري و تظاهر در پي رسيدن به مطامع دنيوي هستند. وي به آنان راه‌كارهايي نيز پيشنهاد مي‌كند؛ مانند روي آوردن به دنياي خرسندي و قناعت، پرهيز از هواي نفس، داشتن اخلاص و صداقت، فريب ظواهر را نخوردن، دوري از نفاق و دورنگي و... سرانجام ورود به خُم وحدت و خروج از آن با يكرنگي را توصيه مي‌‌‌‌‌نمايد.