استعارۀ مفهومي بت در عرفانِ اسلامي و مقايسۀ آن با زيبايي‌شناسي روحِ هگل

استعاره از ديرباز در شكل ادبي و بلاغي آن مورد توجه ادبا بوده است، اما با نظرياتي كه ليكاف و جانسون دربارۀ استعاره‌هاي مفهومي ارائه دادند، استعاره معناي گسترده و بااهميت تري يافت. يكي از استعاره هايي كه در ادبيات فارسي از جنبه هاي ادبي بسيار مهم بوده و مايۀ خلاقيت هنري و زيبايي شناسي شده، استعارۀ بت است. چون عرفا دربارۀ بسياري از اصطلاحات و مفاهيمِ ادبياتِ عاشقانه برداشت هاي عرفاني داشته اند، در مورد بت نيز برداشت ها و تعابير متفاوتي به كار برده اند. اين اصطلاح در ميان تعابيرِ ديني اهميت زيادي دارد؛ زيرا بت پرستي با عقوبت همراه بوده است؛ به همين دليل مي‌توان ادعا كرد كه عرفايي چون مولوي و شبستري و ابن‌عربي با توجه به اين‌كه در نظرات خود به رحمت الهي توجه بيشتري داشته اند، به استعاره‌زدايي از بت پرداخته اند. براي مقايسه، در تفكرات هگل نيز مشابه چنين نظريه اي را در زمينۀ پيكرتراشي يونانيان شاهديم. در اين مقاله با اتكا به اين موارد در پي اثبات اين مسئلۀ هستيم كه استعاره هاي مفهومي از ديرباز مورد توجه متفكران و به‌ويژه عرفا در تفاسيرشان بوده است. هرچند اين متفكران از نظام و چارچوبي كه ليكاف و جانسون ارائه داده اند، بي بهره بوده اند، اما اين مسئله را به شكل ديگر و در قالب ديگري مطرح كرده اند.