تقارن تصاوير (قرينه‌سازي پنهان) در شعر حافظ

استفاده هم‎زمان از چند عنصر زيبايي‌آفرين در سخن، پديده‎اي است كه در زبان فارسي سابقه‎اي طولاني دارد و در بحث‎هاي زيبايي‎‌شناسي با نام‎هاي‎ «تزاحم تصاوير»، «تصويرهاي مزاحم» و... از آن ياد شده است. اين كار به‎دليل آن‌كه حجم ايماژهاي متن را بيشتر از ظرفيت‎هاي زباني آن مي‎كند، ناپسند ارزيابي مي‎شود و از اصالت شعر مي‎كاهد، اما در شعر حافظ، بيت‎هاي بسياري مي‎توان يافت كه در آن‌ها با وجود استفاده‌ هم‎زمان از چند عنصر بديعي‌ـ‌بياني در تصويرسازي، نه‎تنها تزاحم تصاوير پديد نيامده است، بلكه بر اثر هم‎گرايي تصاوير، معناي بيت چندلايه و زيبايي و خيال‌انگيزي آن افزون شده است. علاوه بر آن‌كه درنهايت دو تصوير متقارن خلق شده كه در نظر اول به چشم نمي‌آيد. اين هنرنمايي در شعر حافظ كه ما آن را در مقابل اصطلاح تزاحم تصاوير، «تقارن تصاوير» ناميده‎ايم و از نگاه بلاغت‌پژوهان و شارحان حافظ دور مانده است، آنچنان مورد توجه حافظ قرار داشته كه مي‎تواند يكي از مشخصه‎هاي سبكي او به‌شمار آيد. البته استخراج عناصرِ بديعي‌ـ‌بياني يادشده، به شكل جدا از هم يا دوگانه در يك بيت، در شعر حافظ سابقه‌اي طولاني دارد، اما شكل تلفيقي آن‌ها به‎صورت منشوري كه حداقل چهار وجه دارد و در نهايت دو تصوير موازي را شكل مي‌دهد، براي نخستين‎بار است كه معرفي مي‌شود.