تأملي در يك بيت حافظ: بر آستان جانان گر سر توان نهادن/ گلبانگ سربلندي بر آسمان توان زد

شعر حافظ شعري چندلايه و قابل تفسيراست و همين نكته خواننده‌ شعر او را ترغيب مي‌كند كه در پس ظاهر الفاظ و جمله‌ها، معنايي فراتر را جست‌وجو كند؛ اما همين موضوع گاه چنان خواننده را در فضاي مجازي و مقصود غايي شعر فرومي‌برد كه او را از تصوير شاعرانه‌اي كه در ظاهر بيت جاي گرفته است، غافل مي‌سازد و موجب محروم‌ شدن او از لذت درك تصوير هنري شعر مي‌شود. اين موضوع درباره‌ اين بيت حافظ كاملاً ملموس است: بر آستان جانان گر سر توان نهادن گلبانگ سربلندي بر آسمان توان زد در اين بيت چون معنا تقريباً مشخص و آن تسليم ‌بودن در برابر معشوق و درعين‌حال داشتن احساس سربلندي و افتخار است، ديگر به‌معناي واقعي جمله‌ها و گزاره‌هاي ارائه‌شده در بيت توجه نمي‌شود كه چگونه ممكن است كسي درحالي‌كه سر بر زمين دارد، در همان حال فرياد رسا نيز سر دهد! پژوهندگان شعر حافظ نيز مانند خوانندگان، مغلوب فضاي معنوي بيت شده و به اين نكته توجه نكرده‌اند. در مقاله‌ حاضر ضمن بررسي پيشينه‌ واژه «گلبانگ» كه به شعر خاقاني مي‌رسد، به‌معناي بيت حافظ مي‌پردازيم. بر اساس پژوهش حاضر، بيت مذكور بيتي مدحي است كه كوسِ نوبت‌زننده در درگاه ممدوح را توصيف مي‌كند.