درنگي در بنيادهاي حق و دعوا

تمركز اساسي اين نوشتار بر ارتباط بين حق ماهوي و دعوايي است كه براي احقاق و اثبات آن اقامه مي‌شود. چراكه حق واقعي، حق حمايت و تضمين‌شده است. هدف از دعوا به جريان انداختن حق مورد ادعا در مسير اثبات است. صرف‌نظر از آنكه دادگاه در ماهيت، حكم به اثبات يا بي‌حقي ادعا صادر كند. دعوا ابزاري براي رسيدن به حق مورد ادعا و در خدمت آن است. با وجود اينكه ارتباط بين حق و دعوا هميشه مستقيم نيست، در بيشتر موارد ارتباط و پيوستگي حق و دعوا آن‌چنان محكم و گاه پيچيده است كه تصور يكي بدون ديگري امكان‌پذير نيست. هم‌پوشاني و وابستگي حق و دعوا، همانند تجسم سكه‌اي دو رو است. هر رويي از يك سكه در كنار روي ديگر معنا و مفهوم پيدا مي‌كند. هرچند در برخي موارد دعوا خالي از حق مبنا بوده و اين ارتباط برقرار نمي‌شود، با اين اوصاف ارتباط يادشده نتايج مهم نظري و عملي را در پي خواهد داشت. چنان‌كه پذيرش يا عدم پذيرش دعوا، اركان قانوني دعواي اقامه‌شده، تقسيم‌بندي انواع دعاوي، صلاحيت دادگاه‌ها و گاه نتيجه دعواي اقامه‌شده، بستگي به‌حق ماهوي منشأ ادعا دارد. در اين نوشتار سعي بر آن است تا ارتباط و هم‌پوشاني حق و دعوا و نتايج آن به‌صورت مبنايي در حقوق ايران و برخي كشورها مورد بررسي و تحليل تطبيقي قرار گيرند.