بررسي كردار و خصوصيات چهل‌ و شش پادشاه شاهنامه در مثنوي «پايان كتابت شاهنامه» داوريِ شيرازي

ميرزامحمد داوري برجسته‌ترين و هنرمندترين پسر وصال شيرازي است. مهم‌ترين اثري كه در حوزۀ شاهنامه‌ از وي باقي مانده، دست‌نويسِ شاهنامه‌اي است كه نام وي را براي هميشه با شاهنامه پيوند زده. داوري پس از اتمام كتابت دست‌نويس، مثنوي 126 بيتي به سبك شاهنامه سرود كه پس از ياد خدا و مدح فردوسي، به كتابت شاهنامۀ مذكور از آموختن خوشنويسي تا يادكرد از پادشاهان و مهم‌ترين رخدادهاي شاهنامه، پرداخته است. آن‌چه در آن ابيات قابل ذكر به نظر مي‌رسد، نه تنها اشاره به چهل‌وشش تن از چهل‌وهشت پادشاه شاهنامه (به استثناي هوشنگ و شاپور پسر شاپورِ ذوالاكتاف) بلكه اشاره‌اي بسيار مختصر به كردار و خصوصيات و مهم‌ترين مسائل مربوط به آنان است. اهمّيت اين منظومه، آن است كه خلاصه‌اي مختصر از شاهنامه و تاريخِ روايي ايران است. معرّفي و تشويق به مطالعۀ منظومه‌ علاوه بر زيبايي‌هاي ادبي، خواننده را با چكيده‌اي از كردار و خصوصيات پادشاهان شاهنامه و مهم‌ترين داستان‌هاي آنان آشنا مي‌سازد. مقالۀ حاضر درصدد آن است تا با روش تحليلي و رويكرد توصيفي منظومۀ مذكور را به منظور نشان دادن بهره‌برداري از شاهنامه و تاريخ پادشاهان ايران، بررسي، تجزيه، تحليل و طبقه‌بندي نمايد. در اين مثنوي، داوري علاوه بر ذكر نام پادشاهان خلاصه‌اي از كردار و خصوصيات آنان ياد كرده كه هر كدام از آن‌ها در جايگاه خود تأمّل‌برانگيز است. مثنوي مذكور به دليل احاطۀ بسيار بالاي شاعرِ آن با شاهنامه و اشارات ارزشمندي كه از پادشاهان شاهنامه و رويدادهاي مهمِ حماسۀ ملّي آورده، در كل ادب فارسي منظومه‌اي منحصر به فرد، بي‌نظير و قابل بررسي است.