ارزيابي مقايسه‌اي ميزان دليليت برهان نظم از ديدگاه شهيد صدر و شهيد مطهري

برهان نظم، با تقريرهاي متفاوت و از مناظر مختلف، مورد توجه دانشمندان قرار گرفته است. متفكران اسلامي درباره‏ ارزش اين برهان بر اثبات وجود خداوند اختلاف نظر دارند. برخي فلاسفه بر اين باورند كه استدلال‏هاي مبتني بر نظم ارزش برهاني ندارند و از استحكام كافي براي اثبات و شناخت خداوند برخوردار نيستند. در مقابل، گروهي از متكلمان از اين برهان دفاع و بر امتيازهاي ويژه‏ آن تأكيد كرده‏اند. اين پژوهش، با روش توصيفي‌ـ ‌تحليلي و انتقادي بر آن است كه ميزان دليليت برهان نظم به منزله عمومي‏ترين راه خداشناسي را از ديدگاه دو انديشمند معاصر، آيت‌الله مرتضي مطهري و آيت‌الله سيد محمدباقر صدر، ارزيابي كند تا بدين وسيله امكان اثبات و شناخت خداوند با تقريرهايي از برهان نظم، كه بيشترين ميزان اتقان را دارند، فراهم شود. نتيجه آنكه، تقرير شهيد صدر از برهان نظم مبتني بر نظريه‏ «منطق ذاتي» است كه وي در معرفت‌شناسي اتخاذ كرده‏ است و با توجه ‌به اشكال‌هايي كه تقريرهاي ديگر برهان نظم، از جمله تقرير مبتني بر «منطق عقلي»، با آن مواجه‌اند به نظر مي‏رسد راهي كه شهيد صدر پيشنهاد داده بهترين راهي است كه براي اعتبار بخشيدن به برهان نظم به منزله يك برهان دقيق فلسفي وجود دارد.