تبيين نظريه نمادين پل تيليخ و واكاوي كارايي آن در ساحت قرآن

يكي از مسائل مهمّ امروزي فلسفه دين كه با دانش‌هاي زبان‌شناسي، كلام و تفسير گره خورده است، مسئله‌ي «زبان دين» يا «زبان ديني» است. در عصر حاضر متفكران غربي نوعاً با طرح نظريه‎هايي چون نمادانگاري، كاركردگرايي، تمثيل‌انگاري، و اسطوره‌پنداري زبان ديني را غير شناختاري و فاقد بار معرفتي دانسته‌اند. در اين ميان، پل تيليخ (1886 ـ 1965)، متكلم مسيحي آلماني‌ـ امريكايي، زبان دين را نمادين مي‌داند. از نگاه وي، دين همان شناخت امر متعالي و پيوند قلبي با اوست و چون امر متعالي نامحدود و دست‌نايافتني است گزاره‎هاي ديني نمي‎توانند با زبان عادي از آن سخن بگويند و ناچار زبان دين زبان نمادين خواهد بود. در مقالۀ حاضر، پس از تبيين و تحليل دقيق نظريۀ نمادين پل تيليخ، از چالش‌هاي فراوان اين نظريه سخن گفته شده است؛ ابهام مفهومي، ابهام در نتايج، تناقض ميان نظريه و عملكرد صاحب آن، خلط ميان نماد و زبان نمادين، خلط مفهوم و مصداق وجود الهي، و به‌ويژه غير معرفت‌بخش بودن گزاره‎هاي ديني از جملۀ اين چالش‏هاست. افزون بر اين، تفاوت‎ها به لحاظ بستر، آموزه‌ها، چالش‏ها، و راهكارها ‎ميان فضاي «كتاب مقدس» و «الهيات مسيحي» از يك سو و «قرآن» و «الهيات اسلامي» از سوي ديگر چنان عميق و اساسي است كه به فرض كارآمدي نظريۀ تيليخ در الهيات مسيحي نمي‌تواند در ساحت قرآن كارايي داشته باشد.