حضور قيومي خدا در جهان از منظر ابن سينا

يكي از صفات الهي صفت حاضر بودن خدا در جهان است. حضور خدا را به معاني مختلفي مي‌توان فهميد. يكي از اين معاني حضور قيومي خدا به معناي فاعليت عام وي نسبت به جهان است. طبق اين معنا خدا علت موجده و مبقيه‌ جهان هستي است. ابن‌سينا به علت فاعلي از ميان علل اربعه جايگاه ويژه‌اي مي‌بخشد و معناي عليت فاعلي را از عليت تحريكي به عليت هستي‌بخش ترقي مي‌دهد. او با دو تقرير، كه بي‌ارتباط با يك‌ديگر نيستند، به تبيين عليت فاعلي خدا نسبت به جهان اقدام مي‌كند. اين دو تبيين را مي‌توان «وجودبخشي خدا به ماهيات» و «وجوب‌بخشي خدا به ماهيات» نام نهاد. در اين مقاله، با مراجعه به آثار ابن‌سينا به روش كتابخانه‌اي و استفاده از روش تحليلي در مقام نگارش، پس از توضيح اين دو تبيين، رابطه‌ آن‌ها نيز توضيح داده شده و نهايتاً با توجه به ساختار طبقاتي مخلوقات از نظر ابن‌سينا نوعي حضور قيومي تشكيكي و داراي مراتب از نظام فلسفي او به دست آمده است.