تحليل كنش‌هاي‌ گفتار ادعيه پيامبران در قرآن كريم براساس نظريۀ جان سرل

دعا و نيايش يكي از والاترين معارفي ديني است كه نقش پُراهميتي در تربيت معنوي و شكوفايي روح آدمي دارد. انسان با دعا، نيازمندي، فقر و نهايت بندگي، خود را در مقابل خدا اظهار مي‌‌كند. ادعيه پيامبران در قرآن كريم ازجمله گفتمان‌هايي است كه در حوزه پراگماتيك و كاربري زبان از تأثيرگذاري، انسجام و ساختار هدفمندي برخوردار است و معاني كاربردشناختي پيچيده‌اي را محقق مي‌سازد. پژوهش حاضر مي‌كوشد با روش توصيفي‌تحليلي و با تكيه بر نظريه كنش‌‌گفتار سرل، چگونگي كاربري زبان در اين ادعيه و كاركرد كنش‌هاي موجود در آنها را بررسي كند. از دستاوردهاي پژوهش اين است كه زبان كاربري‌شده در آيات، زبان پراگماتيكي است؛ به اين معنا كه كلمات و جملات صرفاً جنبه توليدي و توصيفي ندارند؛ بلكه به دنبال اجراي كنش و تغيير جهان خارج، به سود كاربر آنهاست. ادعيه پيامبران در قرآن براساس الگوي جان سرل، بر سه كنش استوارند كه بر حسب بسامد عبارت‌اند از ترغيبي كه عموماً با اسلوب امري به شكل كنش غيرمستقيم، با نيروي در گفته التماس، رخصت كاربري شده است؛ در اين كنش، شاخصه قدرت و سلطه نقش اساسي در اجراي كنش دارد. كنش اظهاري كه كاربري آن در هر دو نوع كنش‌گفتار مستقيم و غيرمستقيم و نيروي در گفته آن اقرار و تبيين است. كنش عاطفي كه غالباً به شكل كنش‌‌گفتار مستقيم كاربري شده است و نيروي در گفته ندامت و پيشماني را شامل مي‌شود. از اين سه كنش پر كاربرد در ادعيه، ترغيبي و اظهاري جنبه مصلحت‌خواهي عمومي و عاطفي جنبه شخصي و تخليه رواني دعاكننده را دارد.