ارزيابي روند تغييرات صفات فيزيولوژيك و مورفولوژيك ذرت خوشه‌اي (Sorghum bicolor L.) تحت سطوح مختلف شوري در بازه‌هاي زماني متفاوت

ذرت خوشه اي با كارايي بالا فتوسنتزي و توليد زيست توده به عنوان مواد غذايي، خوراك دام، فيبر و سوخت هاي فسيلي استفاده مي شود. تنش شوري يكي از مهمترين تنش هاي غيرزيستي است كه تأثيرات منفي زيادي بر رشد و عملكرد گياهان زراعي از جمله ذرت خوشه اي دارد. به منظور بررسي روند پاسخ هاي فيزيولوژي و مورفولوژي ذرت خوشه اي به تنش شوري، آزمايشي به صورت فاكتوريل اسپليت پلات در قالب بلوك هاي كاملاً تصادفي با سه تكرار در سال 1400 در گلخانه و آزمايشگاه دانشكده علوم كشاورزي دانشگاه گيلان به صورت گلداني اجرا شد. ارقام شامل فومن و سپيده و تنش شوري شامل چهار سطح شاهد (آب)، 75، 125 و 175 ميلي مولار كلريد سديم بود كه همراه آب آبياري در مرحله 5-4 برگي اعمال شد. صفات مورد نظر در طي چهار مرحله زماني شامل 24، 48، 72 و 96 ساعت پس از اعمال تنش اندازه گيري شد. نتايج تجزيه واريانس نشان داد كه برهمكنش ارقام فومن و سپيده، سطوح مختلف شوري و زمان هاي نمونه برداري تأثير معني داري بر شاخص هاي مورد اندازه گيري در سطح يك درصد داشتند. نتايج مقايسات ميانگين تركيبات تيماري نشان داد كه صفات پرولين، قندهاي محلول، فعاليت آنزيم هاي آسكوربات پراكسيداز و پراكسيداز، نشت يوني و طول ريشه تحت تنش شوري روند افزايشي داشتند به طوري كه با افزايش شدت تنش ميزان اين صفات افزايش يافت. در مقابل ميزان صفات كلروفيل a، كلروفيل b، كاروتنوئيد، پروتئين، ارتفاع گياه، محتواي نسبي آب، سطح برگ، وزن تر گياه و وزن خشك گياه تحت تنش شوري روند كاهشي داشتند و با افزايش سطح تنش ميزان اين صفات كاهش يافت. بر اساس درصد تغييرات، صفات قندهاي محلول و محتوي نسبي آب برگ بيشترين و كمترين تأثير را از تنش نشان دادند. بر اساس نتايج، مي توان دريافت كه در ذرت خوشه اي از سازوكارهايي همچون افزايش فعاليت آنزيم هاي آنتي اكسيدان، پروتئين و تنظيم اسمزي از طريق اسموليت هاي مهم از جمله پرولين و قندهاي محلول براي ايجاد تحمل به تنش به شوري استفاده مي شود. همچنين نتايج نشان داد كه تحت تنش شوري رقم فومن به عنوان يك رقم متحمل تر مقابله مناسب تري در كاهش آسيب اكسيداتيو ناشي از تنش شوري نسبت به رقم سپيده دارد و مي توان از آن براي مناطقي كه در معرض تنش شوري هستند، با اعمال مديريت مناسب، بهره برداري بهينه كرد.