تأثير تابش پرتو فرابنفش A و B بر خصوصيات مورفوفيزيولوژيكي و آنتي‌اكسيداني رزماري (Rosmarinus officinalis L.)

در دهه‌هاي گذشته در نتيجه فعاليت‌هاي صنعتي انسان، اثر بازدارندگي لايه اوزن در استراتوسفر كه مانع عبور فرابنفش-ث و بخش زيادي از فرابنفش-ب به سطح زمين مي‌شد به طور قابل توجهي كاهش يافته است؛ در نتيجه ورود پرتوهاي فرابنفش به سطح زمين افزايش يافته است. اين امر آسيب‌هاي جدي را بر موجودات زنده به ويژه گياهان به همراه دارد. در پژوهش حاضر، اثر تابش پرتو فرابنفش-آ و ب بر برخي از صفات مورفوفيزيولوژيكي و آنتي اكسيدان هاي آنزيمي و غير آنزيمي گياه رزماري (Rosmarinus officinalis L.) مورد بررسي قرار گرفت. اين تحقيق در قالب طرح آزمايشي كاملاً تصادفي با سه تكرار اجرا شد. تيمارهاي پرتو فرابنفش در سه سطح (شاهد، تابش پرتو فرابنفش-آ و تابش پرتو فرابنفش-ب) در نظر گرفته شد. پرتودهي فرابنفش توسط لامپ‌هاي ساخت شركت Q-Lab آمريكا اعمال شد. تيماردهي به صورت روزانه و به مدت چهار ساعت در طول روز انجام شد. نتايج نشان دارد كه تيمار فرابنفش-ب منجر به كاهش وزن خشك برگ، ارتفاع بوته و مقدار كلروفيلa ،b  و كل (به ترتيب به ميزان 29.57، 13.44، 17.7، 33.77 و 22.51 درصد) نسبت به شاهد شد. اما باعث افزايش ميزان آنتي اكسيدان‌هاي غير آنزيمي مانند كاروتنوئيد، فنل و فلاونوييد كل، افزايش فعاليت آنتي اكسيدان‌هاي آنزيمي مانند آنزيم‌هاي پراكسيداز، كاتالاز و آسكوربات پراكسيداز و همچنين ميزان پرولين و مالون دي آلدئيد به ترتيب (به ميزان 23.45، 37.54، 41.59، 82.75، 412.5، 100، 87.5 و 359.32 درصد) نسبت به شاهد شد. ميزان كلروفيل a، b و كل با تيمار فرابنفش-آ كاهش يافت. اما افزايش ميزان مالون دي آلدئيد، پرولين و فعاليت آنزيم‌هاي آنتي اكسيداني كاتالاز و پراكسيداز با تيمار فرابنفش-آ مشاهده شد. در مجموع، افزايش تركيبات جاذب فرابنفش مانند فنل، فلاونوئيد و كاروتنوييد باعث افزايش ظرفيت آنتي اكسيداني عصاره رزماري تحت تيمار فرابنفش-ب شد در حالي‌كه عملكرد گياه كاهش يافت. بنابراين مي‌توان گفت گياهان رزماري در معرض تابش فرابنفش-ب از زي‌توده كمتر و خواص بيولوژيك و دارويي بالاتر برخوردار خواهند بود.