مطالعه تطبيقي عناصر و مولفه هاي شكل دهندۀ مسجد با تمركز بر آراء هانري استيرلن و الگ گرابار

مطالعه و بررسي معماري اسلامي توسط نحله‌‌هاي فكري متفاوت نظير سنت‌‌گرايي، تاريخي‌‌گري و پديدارشناسي، اهميت موضوع را در نگاه محققان غربي نشان مي‌دهد. هر يك از اين جريان‌‌هاي فكري، تلاش مي‌كنند تا نتيجه مطالعاتشان را درباره معماري اسلامي از وجه و منظر ويژه خود بيان نمايند. سؤال اين است كه هر يك از اين روش‌ها چه تعريفي را از معماري اسلامي به دست داده‌‌اند و نيز تفاوت شيو خوانش آنها در شناخت معماري اسلامي چه كمكي به فهم موضوع مي‌كند؟ پژوهش حاضر با مطالعۀ تطبيقي آراء شيوه پديدارشناسي (هانري استيرلن) و تاريخي‌‌گري (الگ گرابار) به دنبال آن است كه نشان دهد هر يك از اين دو ديدگاه، چه تعريفي براي معماري اسلامي به دست داده‌اند و وجوه افتراق و اشتراك ميان آنها چيست و احياناً چه نقدهايي به يكديگر داشته‌اند. با اين فرض كه هر يك از دو پژوهشگر تعريف متفاوتي از نسبت اسلام و معماري ارائه مي‌‌دهند، يافته‌‌هاي پژوهش نشان مي‌‌دهد كه از منظر گرابار معماري اسلامي، معماري‌‌اي است كه ربطي به دين اسلام ندارد و نسبت اسلام با معماري از نظر مذهبي بار معنايي خاصي نمي‌‌تواند داشته باشد و صفت اسلامي در معماري اسلامي بر آثار دين خاصي دلالت نمي‌‌كند. در حالي كه استيرلن معماري اسلامي را برگرفته از جوهر و تعاليم دين اسلام در نظر مي‌‌گيرد و مؤلفه ديني را عامل شكل‌‌گيري بناي مسجد و بيشتر عناصر آن را واجد ماهيت نمادين و ازلي مي‌‌داند. پژوهش حاضر، به روش توصيفي تحليلي با رويكردي تطبيقي به مطالعه عناصر و مؤلفه‌‌هاي شكل‌‌دهندۀ مسجد از ديدگاه‌‌ پديدارشناختي هانري استيرلن و تاريخي‌گري الگ گرابار پرداخته است.