شبيه‌سازي ضريب تخليه آب خاك بر پايه تبخير- تعرق روزانه در مراحل مختلف رشد ذرت علوفه‌اي در دشت قزوين

براي يك برنامه‌ريزي دقيق آبياري، بايد ميزان تخليه روزانه آب خاك در طول دوره رشد گياه برآورد شود. تخليه آب خاك وابسته به مقدار تبخير-تعرق روزانه گياه است. در اين پژوهش مقدار تبخير-تعرق روزانه ذرت رقم سينگل كراس 704، در بستر كشت ميني‌لايسيمتر از طريق پايش مداوم رطوبت خاك انجام شد. مقاومت روزنه‌اي برگ‌ها‌ به‌صورت روزانه و توسط دستگاه پرومتر AP4 اندازه‌گيري شد. حد تخليه مجاز آب خاك در چهار مرحله رشد اوليه(C1) ، توسعه (C2)، مياني (C3) و پاياني (C4)، بر اساس واكنش مقاومت روزنه‌اي برگ‌ها تعيين شد. به اين صورت كه لحظه افزايش مقاومت روزنه‌اي برگ‌ها (در هر مرحله رشد) نسبت به گياهان شاهد، زمان اتمام آب سهل‌الوصول و انجام آبياري جديد بود. متغير هاي اصلي شامل اثر مرحله رشد بر ميزان تبخير-تعرق گياه و ضريب تخليه مجاز آب خاك بود كه در قالب طرح پايه كاملاً تصادفي و با سه تكرار بررسي شد. براي شبيه‌سازي مقدار ضريب تخليه مجاز آب خاك (P) بر اساس تبخير-تعرق روزانه گياه (ETc)، از توابع (مدل‌هاي) رگرسيوني استفاده شد. واسنجي مدل‌ها با داده‌هاي روزانه در مراحل اوليه و توسعه رشد و ارزيابي مدل‌ها با داده‌هاي روزانه در مراحل مياني و پاياني رشد انجام شد. هم‌چنين مدل خطي فائو-56 با مدل‌هاي معرفي‌شده در پژوهش حاضر مقايسه شد. نتايج نشان داد كه نرخ ETc ذرت (S.C 704) در مراحل اوليه، توسعه، مياني و پاياني رشد به ترتيب در بازه 4/5 - 1/5، 7/1 - 3/9 ، 7/5 -1/4 و 2/1 - 0/2 ميلي‌متر در روز قرار داشت. حد تخليه مجاز آب خاك در مراحل رشد مذكور به ترتيب 0/45، 0/66، 0/61 و 0/7 محاسبه شد. حساسيت متفاوت در مراحل رشد گياه باعث شد كه حد آب سهل‌الوصول در دوره رشد ثابت نباشد. در مراحل مختلف رشد، افزايش مقدار ETc موجب كاهش ضريب P و كاهش مقدار ETc، باعث افزايش ضريب P شد. توابع خطي، نمايي، لگاريتمي، درجه دوم، تواني و خطي فائو-56 بررسي شد. تابع درجه دوم با شاخص‌هاي آماري 0/00035=RMSE،0/054=NRMSE، 0/0008=ME، -0/000005=CRM، 0/999=R2 و 999/0=EF، مدل‌ بهينه در تخمين ضريب P بود. دليل ضعف عملكرد مدل فائو-56، ثابت بودن حد تخليه سهل‌الوصول آب و متوسط نرخ ETc در فصل رشد بود. ازاين‌رو مدل فائو-56 اصلاح شد. دستاورد پژوهش اين بود كه بدون پايش روزانه رطوبت خاك، مي‌توان ضريب تخليه مجاز آب خاك را با استفاده از ETc برآورد نمود. اين روش به‌خصوص در برنامه‌ريزي آبياري با دورهاي كوتاه، مفيد خواهد بود.