ارزيابي تحمل به شوري برخي از ژنوتيپ‌هاي انتخابي پده (Populus euphratica Oliv) در شرايط مزرعه

در مناطق خشك و نيمه‌خشك كه داراي مناطقي با كيفيت پايين آب‌وخاك است، شناسايي گونه هاي چوبي متحمل به شوري از اهميت به سزايي برخوردار است. اين پژوهش با هدف شناسايي ژنوتيپ هاي (provenances) پده متحمل به شوري در مقايسه با ژنوتيپ هاي بومي استان يزد به‌صورت اسپيليت پلات در قالب طرح بلوك كامل تصادفي با فاكتور اصلي شوري در چهار سطح و فاكتور فرعي ژنوتيپ هاي پده در هفت سطح و با سه تكرار در طي سال هاي 1402-1401 در ايستگاه حسين‌آباد مركز ملي تحقيقات شوري اجرا شد. سطوح شوري آب آبياري شامل 2/80، 6، 10 و 14 دسي زيمنس بر متر و ژنوتيپ هاي پده مورد مطالعه شامل 1)اصفهان، 2)منجيل، 3)يزد1، 4)يزد2، 5) گرمسار، 6)قرخلار و 7)كرمان بودند. نتايج نشان داد كه نوع ژنوتتيپ و سطح شوري بر تغييرات صفات مورفولوژيك، فيزيولوژيك و غلظت عناصر غذايي مؤثر است. تمامي ژنوتيپ هاي مزبور به‌خوبي سطح شوري شش دسي زيمنس بر متر را تحمل كردند، اما با افزايش بيشتر شوري، تمامي ويژگي هاي رشدي در برخي از ژنوتيپ ها به طور معني داري كاهش يافت. در سطوح شوري 10 و 14 دسي زيمنس بر متر، ارتفاع كل، قطر كل، قطر برابر سينه و ميزان افزايش آن ها در طي فصل رشد، درصد نكروزه گي و محتواي رطوبت نسبي برگ ها در ژنوتيپ هاي كرمان، منجيل و گرمسار به طور معني داري نسبت به درختان شاهد كاهش داشت ولي محتواي سديم، نسبت سديم به پتاسيم و محتواي نشت يوني نسبي برگ ها به طور معني داري نسبت به درختان شاهد، افزايش يافت. كاهش معني دار در صفات رشدي بررسي شده در ژنوتيپ هاي يزد1 و قرخلار تنها در سطح شوري 14 دسي زيمنس بر متر نسبت به درختان شاهد، مشاهده شد. اين نتايج حاكي از آن است كه ژنوتيپ هاي يزد1 و قرخلار از طريق حفظ ويژگي هاي رشدي خود و افزايش جذب پتاسيم در برابر سديم، توانستند به‌خوبي شوري تا 10 دسي زيمنس بر متر را تحمل نمايند. پس از آن ها، ژنوتيپ هاي يزد2 و اصفهان تحمل نسبتاً خوبي به شوري از خود نشان دادند. اما، ژنوتيپ هاي كرمان، گرمسار و منجيل به ترتيب به‌عنوان حساس ترين ژنوتيپ ها به شوري شناسايي شدند. پس توصيه مي شود كه كيفيت چوب و ميزان عملكرد ژنوتيپ هاي انتخابي در شرايط شور بررسي شود تا بتوان بهترين ژنوتيپ را براي توليد چوب در مناطق شور معرفي نمود.