تعيين اثربخش‌ترين فناوري‌هاي به‌زراعي در صرفه‌جويي واقعي آب در سه حوضه آبريز

استفاده از فناوري هايي كه منجر به كاهش آب مصرفي واقعي (ETa) در مزرعه شوند بر ارتقاي بهره‌وري آب در سطح حوضه اثربخش خواهد بود. پژوهش حاضر با هدف شناسايي اثربخش‌ترين فناوري ها براي كاهش ETa و كمك به احياي درياچه‌هاي چند حوضه، پايشي در سال زراعي 1401-1400 با اعمال فناوري هاي به‌زراعي در سطح مزارع و باغ هاي كشاورزان انجام شد و در آن تعداد 55، 17 و 18 مزرعه و باغ به‌ترتيب از حوضه‌هاي درياچه اروميه، طشك-بختگان و مارون-جراحي در نظر گرفته شد. نتايج پايش نشان داد كه هرچند اعمال تمامي فناوري ها توانسته بر كاهش آب آبياري به‌ميزان متوسط 24/6%، افزايش عملكرد با متوسط 18/3% و افزايش بهره‌وري آب با متوسط 60/4% براي هر سه حوضه آبريز مؤثر باشد، اما همه اين فناوري ها در كاهش ميزان ETa محصول، اثربخش نبود. پايش مزارع نشان داد كه فناوري‌هايي كه بر پايه برنامه‌ريزي دقيق مبتني بر نمايه‌هاي خاك و گياه در كنار اصلاح و مديريت بهينه سامانه‌ آبياري موجود بود، توانست علاوه بر اثربخشي در نمايه‌هاي كاربردي آب در مزرعه و يا باغ، باعث كاهش ETa به‌ميزان متوسط 15/5% و ارتقاي بهره‌وري آب مصرفي(WPET) با متوسط40% در هر سه حوضه آبريز شود. براين اساس، اثربخش‌ترين فناوري ها در حوضه درياچه اروميه، ايجاد شيارهاي دوطرفه رديف درختان در آبياري سطحي و برنامه‌ريزي آبياري قطره‌اي براساس نمايه خاك و گياه در محصولات رديفي و درختان بود كه ETa را 18% كاهش داد. همچنين كوچك‌كردن كرت‌هاي آبياري تا سطح سايه‌انداز براي درختان انار و پسته درحوضه طشك-بختگان، ايجاد طشت در اطراف سطح سايه‌انداز درختان نخل به‌همراه مالچ برگ نخل و بالاخره روش مديريتي كاهش دبي پس از رسيدن جريان آب به انتهاي نوار و يا شيار در سامانه آبياري سطحي براي زراعت در حوضه مارون-جراحي، توانست با كاهش دادن  ETaبه‌ترتيب به‌ميزان 21% ،13% و 14% از مهمترين فناوري ها  به شمار ‌آيد. بنابراين، توجه به فناوري هاي پايش شده در سطح يك حوضه با مشاركت كشاورزان محلي و ترويج آنها مي‌تواند ضمن استقرار كشاورزي پايدار، در حفاظت زيست‌بوم منطقه مؤثر باشد.