ارزيابي چند معنايي فعل كنشي «خواردن» در گويش كردي كلهري بر اساس معني شناسي شناختي

چندمعنايي از آشناترين مفاهيمي است كه در مطالعات معني‌شناسي به آن پرداخته شده و آن را شرايطي معرفي مي‌كنند كه يك واحدِ زباني از چند معني برخوردار شود و در نگرش ساخت‌گرا، به سبب توجه ويژه‌اي كه به روابط مفهومي در سطح واژگان دارد، شناخته ‌مي شود. چند‌معنايي در مقابل هم‌نامي  تحليل مي‌گردد. در نگرش‌ساخت‌گرا چند‌معنايي، پديده‌اي اتفاقي و محصول هم‌نشيني واژه‌ها است. چند‌معنايي يك واژه،  نامحدود و غير قابل پيش‌بيني در نظر گرفته شده است. مقاله حاضر به مطالعه چند‌معنايي فعل «خواردن» /xwârdǝn/ به عنوان يك فعل كنشي در گويش كردي كلهري با رويكرد معنا‌شناسي شناختي مي‌پردازد. گردآوري داده‌ها به شيوه كتابخانه اي-ميداني صورت گرفته ‌است. پيكره زباني مورد استفاده در اين پژوهش شامل جملات رايج ، ضرب‌المثل‌ها و آثار شاعران كردي كلهري بوده ‌است. با بررسي داده‌ها برمبناي مفاهيم معني‌شناسي ‌شناختي، 42 معناي فعل «خواردن» مشخص گرديد كه يك معناي سرنمون و اصلي «فروبردن چيزي از راه دهان» و 41 معناي آن حاشيه‌اي و به 7 گروه اصلي طبقه‌بندي شدند كه ارتباط معنايي نزديكي ميان معناي سرنمون هرگروه با اعضاي حاشيه‌اي وجود دارد: گروه اول «ميل داشتن»،گروه دوم «جاي‌گرفتن»، گروه سوم «به كارآمدن»،گروه چهارم «پيش-بيني‌كردن سرنوشت»،گروه پنجم «بي‌عدالتي‌كردن»،گروه ششم «كاري را درست انجام-دادن»،گروه هفتم «تفريح‌كردن». بررسي شبكه معنايي كردي كلهري نشان مي‌دهد كه باهمايي اجزاء ضروري در انتقال معناي فعل تأثير بسزايي دارد، گاه وجود يك واژه مشابه با افعال متعدد، معاني يكساني را منتقل مي‌كند بنابراين روابط معنايي شبكه‌اي ميان افعال كردي كلهري و واژه‌هاي همراه در بافت، سبب انتقال معنا مي‌شوند.