تحليل ساختار پيرنگ در قابوس‌نامه

قابوس‌نامه كتابي تعليمي و اخلاقي است كه عنصرالمعالي كيكاووس، از امراي آل‌زيار، آن در قرن پنجم براي فرزندش گيلانشاه نوشته است. اين كتاب داراي ارزش‌هاي ادبي و اجتماعي فراواني است به گونه‌اي كه آن را مجموعه‌ي تمدن ايراني قبل از مغول دانسته‌اند. نويسنده در جاي‌جاي اين كتاب براي تأثيرگذاري و تأكيد كلام خويش از حكايات و داستان‌هاي تاريخي و اجتماعي استفاده كرده است. اين داستان‌ها براي تشريح نكات اخلاقي بيان مي‌شوند و در آن‌ها سياق خاصي از داستان‌گويي را مي‌توان مشاهده كرد. يكي از عناصر داستاني كه به گونه‌اي آشكار در حكايت‌هاي قابوس‌نامه برجستگي دارد، عنصر روايت است. اين پژوهش صورت توصيفي-تحليلي با انتخاب تصادفي پانزده حكايت از قابو‌س‌نامه، ساختار روايت را در اين اثر با توجه به آغاز و شروع داستاني، مثلث داستاني، گره‌افكني و گره‌گشايي و... تحليل كرده است. علاوه بر ساختار پيرنگ و نحوه شكل‌گيري و روند آن در داستان، دو عنصر اصلي و مؤثر در روايت چون شخصيت‌پردازي و ديدگاه نيز واكاوي شده است. بر اساس نتايج اين تحقيق، عنصرالمعالي خودآگاه و يا ناخودآگاه، علاوه بر بيان نكات اخلاقي، از شيوه‌‌هاي داستان‌نويسي جديد در حكايات قابوس‌نامه سود برده و اين عامل بر اثرگذاري و صميميت داستان‌هايش افزوده است. عنصرالمعالي در زاويه ديد(ديدگاه) نيز به نوآوري هايي دست زده و با تلفيق چند ديدگاه، نظرگاهي نوين را بيان كرده است. او در ديدگاه با آنكه از همه ي وقايع باخبر است، از نقل همه ي حوادث، سوگيري و تفصيل بيش از حد خودداري مي كند و تصميم‌گيري را بر عهده‌ي خواننده مي گذارد.