بررسي زبان‌شناختي انواع تكرار در لايحه‌هاي حقوقي فارسي

بي ترديد آنچه متن را يكپارچه و از نوشته هاي پراكنده متمايز مي سازد، انسجام است و نقش آن درواقع برقراري رابطه بين دو قسمت از متن و تداوم بخشيدن به آن بوده تا بدين وسيله، خواننده يا شنونده عناصر ناموجود در متن را كه براي تعبير آن ضروري هستند، دريابد. از ابزارهاي انسجام مي توان به ارجاع، جايگزيني و حذف، حروف ربط يا پيوندي (انسجام دستوري) و تكرار و همآيندي (انسجام واژگاني) اشاره كرد. بررسي زبان شناختي مي تواند بر روي متون شفاهي حقوقي (مانند گفتمان داخل دادگاه) و متون كتبي حقوقي (نامه ها، اسناد، لوايح، و پرونده ها) در سطوح مختلف تمركز كند. زبان شناسي حقوقي كه محكمه اي نيز خوانده مي شود يكي از شاخه هاي بينا رشته اي بين زبان شناسي و حقوق قضايي است. تكرار به عنوان يكي از ابزارهاي تخمين انسجام متن، ماهيتاً با زبان ارتباط دارد؛ پژوهش حاضر به بررسي زبان شناختي انواع تكرار در لوايح حوقي فارسي مي پردازد. در بررسي كاربردي متون حقوقي، زبان شناسان با بررسي اسناد، شهادت در دادگاه ها، واژه هاي خاص كلام مجرمان، نوع سبك گفتاري و نوشتاري در پرونده هاي قضايي نظر كارشناسي مي دهند. يكي از مسائلي كه فراوان در متن هاي حقوقي به طور خاص لايحه ها به چشم مي خورد، پديده سبكي تكرار اطلاعات است. داده ها از 40 لايحه ارائه شده در دادگاه ها جمع آوري و با روش كيفي تحليل شده اند. بررسي نمونه ها نشان مي دهد كه متن نوشتاري لايحه ها از دو گروه اصلي تشكيل مي شود؛ تكرار بي فايده و تكرار مفيد. در گروه اول، عبارت هاي تكراري اطلاعات غير ضروري هستند كه حشو در نظر گرفته مي شوند و در متون مورد بحث حقوقي مشاهده شدند. گروه دوم، از دو زير طبقه تكرار هاي دستوري و بافتي تشكيل مي شود. تكرارهاي دستوري بر مبناي ضرورت قواعد زبان فارسي شكل گرفته اند و اجباري هستند. تكرار هاي بافتي به اقتضاي متن و سبك نوشتاري حقوقي انواع متفاوتي را نشان مي دهند كه عبارتند از: تكرار عين واژه، تكرار مترادف، تكرار واژه هاي مخالف، تكرار متمايزكننده و تكرار برجسته ساز. دوباره نويسي مطالب، جملات پيچيده، عدم توجه به نقطه گذاري ، كاربرد قيود متعدد، همپايگي هاي طولاني و فعل هاي چندبخشي از ويژگي هاي خاص متون مورد بررسي است. تكرار اطلاعات در لايحه ها با انگيزه هاي تأكيد، ترس از فراموشي مخاطب در طولاني شدن كلام و يادآوري نكات كليدي ارتباط دارد؛ بنابراين تكرار اطلاعات در اين متون نقش كاربردي و مؤثري دارد و سبب سهولت انتقال پيام اصلي مي شود.