كاربرد شاعرانه‌سازها و اصطلاحات كشاورزي، دامداري و طيور آذري در منظومه حيدرباباي شهريار؛ با تأكيد بر زبان آذري

شعر شهريار متأثر از طبيعت زيباي آذربايجان است. با توجه به اينكه منطقه آذربايجان از ديرباز به علت خاك حاصلخيز، مستعد كشاورزي و سرسبزي حاصل از آن، موجب رونق دامداري بوده و از اركان رونق اقتصادي منطقه محسوب مي شده است ، لذا منظومه حيدربابا، مشتمل بر اصطلاحات و لغات فراوان آذري مختص كشاورزي، دامداري و طيور است. در اين مقاله كه به روش توصيفي- تحليلي و مبتني بر مطالعات كتابخانه اي و ادبيات شفاهي مردم تدوين شده، اصطلاحات كشاورزي و دام و طيور موجود در منظومه حيدربابا بررسي گرديده است. نتايج حاصل از اين پژوهش نشان مي دهد كه طبيعت گرايي و انس با طبيعت باعث شده كه شهريار از واژه هاي مربوط به اين حرفه ها با بسامد بالايي بهره بگيرد، نكته ديگر اينكه، كه به دليل موقعيت جغرافيايي منطقه آذربايجان، پيشه كشاورزي و دامداري و زير شاخه‌‌هاي آن، پرورش طيور و ماكيان، حائز اهميت بوده و حتي نام رودها، كوه‌ها و . . . نيز برگرفته از طبيعت بوده و حتي ابزار بازي هاي كودكان نيز برگرفته از كشاورزي، دامداري و طيور است؛ از جمله، الك دولك، قاب بازي و تخم مرغ بازي. همچنين بررسي واژگاني اين منظومه نشان از آن است كه بخشي از اين واژه ها امروزه از بستر ادبيات ما خارج شده‌اند و بخشي از آن‌ها كه از ديرباز در بين مردم آذربايجان رد و بدل مي شود، ريشۀ فارسي داشته و از لغات فارسيِ تحريف شده اند از جمله: باخچا، يونجا، زمي، گول، دسته گول، آلچا، آرموت، تخم، طوله، قاز، قيرقي، بيلديرچين، دورنا و اوردك. برخي ديگر نيز مانند مويز، باغ، گردكان و گلبسر فارسي و حتي بدون تحريف به كار مي رود. در اين پژوهش بخشي از لغات وجود دارد كه در معني مجازي به كار رفته اند و حامل بار معنايي ديگري بودند كه در برگيرنده تشبيه، مجاز يا كنايه مي شدند؛ از جمله گلبسر. مطلب ديگر اينكه برخي از اسامي اماكن و حتي سبزيجات نيز برگرفته از طبيعت است؛ نظير قره كول، قره چمن، داشلي بولاخ و بولاغ اوتي.