تحليل گفتمان نامه 53 امام علي(ع) به مالك اشتر با تكيه بر نظريه كنش گفتاري جان سرل

يكي از رويكردهايي كه در حوزه تحليل گفتمان مطرح شده است نظريه كنش گفتار است. اين نظريه يكي از مهم‌ترين سرفصل‌هاي مطالعات كاربردشناسي زبان است كه با بررسي به نقش زبان در ارتباط اجتماعي مي‌تواند در تحليل متون ادبي ابزاري در خور توجه باشد. جان سرل نظريه فلسفي مطرح شده توسط استادش آستين را بسط داد و به اقتضاي تعاليمي كه ديده بود، مطالعات خود را معطوف به مباحث فلسفي زبان كرد، وي كنش گفتاري خود را، به پنج دسته اظهاري اعلامي، عاطفي، ترغيبي، تعهدي تقسيم نموده است. پژوهش حاضر بر آن است نامه حضرت علي(ع) به مالك اشتر را براساس كنش گفتاري سرل مورد بررسي و تحليل قرار دهد. نتايج بيانگر آن است كه كنش ترغيبي در گفتار سياسي حضرت علي به نسبت ساير كنش‌ها وجه غالب است. دستور دادن و ترغيب كردن از افعال كنش ترغيبي است، به نظر مي‌رسد امام علي(ع) براي جلب توجه مالك اشتر و ترغيب او به متن نامه، همچنين همراهي با عقايد خويش بارها از چنين كنشي بهره جسته است. طبيعي است كه امام براي اينكه مخاطبش را به تداوم گوش دادن تشويق نمايد چنين كنشي را به كار برد. در مرتبه بعدي، كنش اظهاري در نامه هاي امام علي (ع) نمود بيشتري دارد؛ اين كنش براي تبيين و توضيح امور مختلف به كار مي‌رود. امام علي(ع) از اين كنش براي بيان حوادثي كه قبلاً روي داده يا براي اهدافي چون هشدار دادن بهره جسته است، زيرا هدف اصلي حضرت از نوشتن نامه روشنگري و آگاه كردن مالك اشتر بوده است. كنش عاطفي كه احساسات، نگرش‌ها و ذهنيت نويسنده نسبت به وقايع رخ داده را نشان مي‌دهد، درصد پاييني را در نامه هاي حضرت، به خود اختصاص داده و با توجه به موقعيت نامه تناسب دارد. كنش تعهدي نيز درصد پاييني را به خود اختصاص داده است به اين خاطر كه امام در پي انجام عملي در آينده براي مالك نيست و نامه در بردارنده تعهدي نيست. همچنين امام (ع) از كنش اعلامي نيز در پي اعلام شرايط جديدي براي مالك است زيرا گوينده به بهره گيري از اين كنش تغييرات خاصي كه در جهان روي ‌مي‌دهد را اعلام مي‌كند، لذا از افعال مناسب اين كنش كه منصوب كردن، اعلام كردن، فسخ كردن، است حضرت علي (ع) استفاده كرده‌اند.