استعاره‌هاي مفهومي در شعر بدرشاكر سياب براساس نظريۀ ليكاف و جانسون

يكي از نظريات متداول در مورد استعاره نظريه جورج ليكاف و مارك جانسون مي باشد كه در سال 1980 با انتشار كتاب استعاره هايي كه با آن ها زندگي مي كنيم مطرح شد. در اين نظريه بر مبناي تجربه و ادراك، يك مفهوم در مفهومي ديگر نمود مي يابد كه اساس اين ارتباط برحسب تناظرهايي بين دو مجموعه صورت مي گيرد و نگاشت مفهومي را شكل مي دهد كه بر طبق نظريه ليكاف جوهرۀ استعاره، نگاشت است. مقاله حاضر با روش توصيفي- تحليلي به رده بندي استعاره هاي مفهومي با مفهوم زندگي، شهر، ظلم، ثروت، آزادي، وطن، عشق، طبيعت، مرگ در اشعار بدرشاكرسيّاب پرداخته؛ و پس از بازبيني الگوهاي بدست آمده، نتايج حاكي از اين است كه، شاعر با استفاده از اين ابزار ادبي استعاري انديشه هاي نهانش را به صورت غيرمستقيم در اذهان مخاطب زنده كرد كه بر طبق ديدگاه انديشگاني وي، هيئتي محتوايي در كالبدي فيزيكي و ذهني متصور مي باشد كه هر يك از اين دو عنصر مكمل و در جهت تأييد و تصديق يكديگرند. به جهت ارتباط متقابل استعاره هاي هستي شناختي با تصاوير ذهني، شاعر نگاره هاي ذهني خود را با انسان انگاري و شيء وارگي انعكاس مي دهد تا از طريق روزنه ي تشخيص جوهرۀ مقصود را تشريح نمايد؛ اين شگرد بياني وي در گزيده هاي منتخب در مرتبۀ بعد از استعاره هاي ساختاري قرار مي گيرد. الگوهايي از جمله: روح، خورشيد از نظر سياب، جهتي رو به بالا دارند چرا كه روح، بعد از مرگ جسماني، رو به سوي بالا سير مي كند و خورشيد كه نشان از ربانيت است از نظر سياب، كنشي رو به بالا را مي طلبد. اما الگوهاي متضمن معناي منفي با دال هايي از جمله: بند، خون، شراب، گلوله، و ظلمت، كنش جهتي رو به پايين دارند و القاگر مضامين انديشگاني سلبي هستند كه سيرِ اين جهت ها گاه از بالا به پايين و گاه از پايين به بالا است. مضامين انديشگاني جهتي به كار رفته در شعر بدرشاكر سياب عمدتاً از بالا به پايين و يا بالعكس مي باشد. مرگ در شعر سياب، از جمله مفاهيمي بوده كه بيشترين بسامد را در بين مفاهيم ديگر داشته و مفاهيم انتزاعي سفر و زندگي به اين مفهوم انتقال يافته اند.