تجلّي طنز تلخ و اجتماعي در كاربست صنعت بلاغي آيروني در نهج البلاغه

سخنان امام علي(ع) در نهج البلاغه به خاطر دو مشخصه اساسي همواره از ديگر متون متمايز شده است؛ يكي فصاحت و بلاغت، و ديگري چندبُعدي بودن آن، بدين معنا كه كلام آن حضرت در ميدان‌هاي مختلف و احياناً متضاد معنايي جلوه گر شده و در عين حال فصاحت و بلاغت خود را حفظ نموده است. نمونه تلاقي اين دو مشخصه را مي توان در كاربست صنعت بلاغي آيروني مشاهده نمود كه برخي آن را معادل طنز تلخ و اجتماعي دانسته‌اند. آنچه در اين آرايه بيشتر مورد توجه قرار مي‌گيرد، قرار گرفتن دو عنصر متضاد معنايي ـ لفظي در كنار همديگر براي غافلگير كردن مخاطب و در عين حال القاء پيامي تلخ با ادبياتي طنزگونه مي باشد. در اين مقاله تلاش شده با شناسايي نمونه هايي از تجلّي صنعت بلاغي آيروني در خطبه‌هاي نهج البلاغه و تحليل مفهومي آنها، جلوه ديگري از اعجاز لفظي و معنايي كلام امام علي(ع) به عنوان امير سخن مورد توجه قرار گرفته و يكي ديگر از صنايع ادبي به كار رفته در نهج البلاغه مورد بازخواني واقع شود. يافته هاي تحقيق نشان مي دهد آيروني در كلام امام علي(ع) بيشتر به صورت پوشيده سخن گفتن، تركيب موضوعات متناقض و خلاف انتظار، اغراق در ترجيح دادن به موضوعات بي‌ارزش و برعكس آن، به كار رفته و با جملات كوبنده و غيب گويي هاي متعدد همراه شده است تا از اين طريق، بسياري از مفاهيم مهم با ادبياتي طنزگونه به مخاطبان منتقل گردد.